5 ( شاخ نبات ) . . . آنچه به صورت شاخ در كوزههاى نبات ، بر رشتهها بسته شود . . . اما در اين غزل استعاره است براى معبود و محبوب شيرين حركات . مشبه ، يا : مستعار له حذف شده و شاخ نبات كه مشبه به ، يا مستعار منه است به جاى آن نشسته است . در فرهنگ آنندراج « شاخ نبات » نام معشوقهى حافظ ذكر شده ! كه اگر در اين غزل - به استعاره - بتوان .
در ( حافظ چه طرفه شاخ نباتى است كلك تو . . . ) نمىتوان . زيرا هيچگونه وجه شبهى بين « كلك » و « معشوقه » نيست . ر - ذو النور .
( در جستجوى حافظ - مجلّد 1 - ص 251 چاپ 1362 ه . ش . تهران ) 6 شاخ نبات : نبات - شكر مصفاى بلورى شده كه پرويز نيز گويند ( ناظم الاطباء ) . شاخ نبات : بلورهائى كه گرد چوب يا « نى » ( امروزه نخ به جاى چوب و نى ) در كوزه يا كاسهء نبات بسته شود ، - و نام معشوقهء خواجه شيراز - و اين قول عوام است .
حضرت مولوى معنوى ( مولانا جلال الدين ) :
بلبل از عشق ، ز گل بوسه طمع كرد . چه گفت « 1 » * بشكن « شاخ نبات » و دل ما را مشكن
( آنندراج ) از آنچه راجع به عشق او ( حافظ ) با دختركى شاخ نبات نام گفتهاند و اينكه عاقبت او را به عقد مزاوجت خود درآورد دليل استوارى در دست نيست و نبايد توقع داشت كه اين گونه جزئيات امور زندگى را
هامش
( 1 ) . بلبل از عشق ازل بوسه طلب كرد و بگفت - بشكن اين شاخ نبات و دل ما را مشكن ( غزليات شمس تبريزى - صفحه 393 - چاپ بنگاه مطبوعاتى صفى على شاه - تهران اسفند ماه 1354 ) .