يكبار در تهران منتشر مىشود - سال سيزدهم ، شمارهء پنجم ، مرداد و شهريور 1372 ، از مقالهء : يك نقطه سياهى ، به قلم شاعر و محقق گرامى « هاشم جاويد » شيرازى » ( صفحات 18 و 19 ) .
: - ه - [ بيت چهارم ، بيت سوم ، بيت هشتم ] :
« روز ازل از كلك تو يك « قطره » ! سياهى . »
: ( حافظ قزوينى ) . - « قطره » ! غلط است .
: -
« . . . تو ، يك « نقطه » سياهى . »
: نسخهء خطى كه « كتابت آن ، پيش از حدود نهصد هجرى قمرى است و نسخهء بسيار معتبريست » ( صفحات 364 جامع نسخ حافظ و 27 مقدمهء كتاب ) - ح - .
: - ( « . . . هيچ جا سخن از مركّب و « قطره » نيست ، بلكه صريح ترجمه و تفسيرها حاكى از خط و نشان و نقطه سياه است و بس . جز اين مراجع شيوهء سخن خواجه هم ، همه جا اين نكته را كه « نقطه » است تأييد مىكند .
حافظ بىكموبيش هرجا سخن از « خال » است ، به قرينهء آن « نقطه » مىآورد :
در خم زلف تو آن خال سيه دانى چيست * نقطهء دوده كه در حلقهء جيم افتادهست
. . . مدار نقطهء بينش ز خال تست مرا * كه قدر گوهر يكدانه ، گوهرى داند
. . . اين « نقطهء سياه » كه آمد مدارِ « نور » : * عكسيست از حديقهء بينش ز « خالِ » تو
و چون اين سياهى را . . . « خال » مىخواند ، پس كلمهء « نقطه » درست است ، نه « قطره » . - آن « كلك » هم كه نقطه سياهى از آن بر روى ماه افتاد ، كلك شاه يحيى ! نيست ؛ آخر ، روز ازل شاه يحيى كجا بوده تا « كلكى » داشته باشد ؟ ! نقطه هم بر روى ماه افتاده ، نه روى شاه ؛ پس كلك « كلك خدائى » و قلم « قلم صنع » است ، و نقطه سياه اثر پر جبرئيل و حافظ هم « كان فى الزمن الاول » مفسران را ، « روز ازل » ترجمه كرده است . . . امّا در همين