: - ه - ( بيت اول غزل : رود ارس )
اى صبا گر بگذرى بر « ساحل رود ارس »
: « به ظن قوى ، غزل ذيل ، غزل ارسالى است كه در سال 777 [ ه . ق ] در موقعى كه « شاه شجاع » در « تبريز » بوده خواجه حافظ سروده است :
اى صبا گر بگذرى . . .
عيش و كامرانى شاه شجاع در تبريز چندان طولى نكشيد زيرا دو نفر از امراى صحرانشين . . . به امير اصفهانشاه حمله برده او را دستگير ساختند . . . و نيز مسافر آقا از طرف بغداد به مراغه آمد . . . شاه نصرت الدين . . . كه شاه شجاع را از مركز مملكت دور ديد به سوداى تسخير فارس و عراق برخاسته شاه شجاع را سراسيمه ساخت . از طرف ديگر مبتلا به درد پاى سختى شد و زمستان تبريز را در پيش مىديد و همه اينها سبب شد كه با عجله از تبريز حركت نمود و تا كاشان در هيچ جا توقف نكرد . . . » دكتر قاسم غنى - بحث در آثار و احوال ، ( مجلّد اول ) تاريخ عصر حافظ - ص 299 ، طهران ، 1321 هجرى شمسى .
: - و - ( مطلع غزل : رود ارس ) : « اى باد صبا اگر به ساحل رود ارس گذرت افتاد به خاك آن دشت بوسه بزن و نفست را از بوى آن خاك معطّر كن . اين غزل به مناسبت سفر شاه مورد علاقهء شاعر ، يعنى شاه شجاع به تبريز سروده شده است . . . به اين ترتيب شوق خود را به ديدار [ او ] كه در اين ايام در تبريز بوده بيان مىدارد [ و ] مراد از ساحل رود ارس ؛ تبريز است . . . » دكتر حسينعلى هروى - شرح غزلهاى حافظ - ص 1134 - چاپ اول - مجلد دوم .
: - ز - ( رود ارس ) : « پيام برنده از جانب حافظ به خاك آذربايجان و كنارههاى « رود ارس » باد صباست و طرف خطاب و ستايش در اين غزل . . .
شاه شجاع است كه از فارس و عراق بدان ديار رهسپار گرديده است . . .
در ميان ممدوحان زيباروى خواجه حافظ ، تنها شخصيتى كه از فارس به آذربايجان رفته و [ در جنگ ] پيروز گرديده شاه شجاع بوده است و از اين رهگذر ، ما اين غزل را در ستايش شاه شجاع مىدانيم و محبوبى و