يكى با رمز و كنايه سخن گفتن ، ديگر در پردهء موسيقى و به زبان آهنگ سخن گفتن ؛ و در واقع نواى موسيقى را نوعى سخن سرّى و رازآميز تلقى كرده است كه مشتمل بر هر دو معنى مىشود . - موئيدن [ مؤيد ] گريه و زارى كردن - رشتههاى زه چنگ را « موى چنگ » تصور كرده و صداى آن را گريه و زارى . - مىگويد : بسيار شد كه چنگ ، سخنانى مرموز با آهنگ موسيقى گفت ، تارهاى او را ببر تا بار ديگر ، صداى گريه از آن برنخيزد . » دكتر هروى - همانجا - ص 1082 - .
الف -
گرد بيت الحرام . . .
« ظرافت هنرى بيت آنگاه آشكار مىشود كه توجه كنيم خم ؛ خانهء شراب است ، و شراب شرعا حرام ، بنابراين خم واقعا « بيت الحرام » است ؛ آنگاه در نظر آوريم كه بيت الحرام ، عنوان كعبه و به معنى مكان مقدس و محترم نيز هست . با كنار هم نهادن اين دو نكته ، به اين نتيجهء ظريف مىرسيم كه خم در عين اينكه بيت الحرام است يعنى جايگاه شراب حرام ؛ « بيت الحرام » نيز هست يعنى چون كعبه ، مقدس و محترم » [ مىباشد ] : ( سيد محمد راستگو ، نشر دانش ، سال نهم ، شمارهء اول ، آذر و دى 1367 - ص 46 .
« . . . خم بسبب مظروفش كه شراب باشد ، « بيت الحرام » شده است . . . » پرويز اهور - آدينه ( ماهنامه ) شمارهء 35 - خرداد 1368 ، ص 19 - .
ب - ( بيت پنجم ) :
« نگشايد دلم چو غنچه اگر * ساغرى از لبش نبويد باز . »
( ديوان حافظ علامه قزوينى و دكتر غنى . ) : ( همان بيت پنجم ) :
« بگشايد دلم چو غنچه ، اگر : * ساغر لالهگون ببويد باز . »
( نسخهء 805 - . مجموعهء خطى سنهء 862 قمرى دكتر يحيى قريب . -