عين ذات است كه آنجا موجودى ديگر نيست مغاير ذات ؛ و از آن وجه غير ذات است كه مفهوماتش على القطع مختلف است ؛ و كثرت اسماء از اختلاف موجودات و تغاير معانى و اعتبارات مىخيزد . و هاهنا أسرار غامضة .
« حىّ » و « عليم » « 1 » و « مريد » و « قادر » از اسماءاند كه معانى اين اسماء به ذات قديم قائم است و اسماء على الحقيقة ، پيش اهل بصيرت ، آن معانى قديم است و اين الفاظ اسماء آن اسماء « 2 » است . و اين نوع را « صفات ثبوتى » « 3 » مىگويند . و اين اسماء اربعه چهار ركن الوهيت است .
امّا « معزّ » و « مذلّ » و « محيى » و « مميت » و « معطى » و « مانع » و « ضارّ » و « نافع » ، اين همه از نسبت مىخيزد . و اين نوع را « صفات اضافى » « 4 » گويند .
و « سلام » و « قدّوس » و « غنى » ، سلب عيوب و نقايص و احتياج است . و اين نوع را « صفات سلبى » گويند . و مجموع اسماء در اين اقسام
هامش
( 1 ) . ل : عالم .
( 2 ) . پ : اسماء اسماء .
( 3 ) . به نظر مؤلف ، صفات وجودى حقايقى هستند كه در آنها اضافه به غير ملحوظ نيست .
( 4 ) . صفات اضافى ، صفاتى هستند كه به نسبت به مخلوق سنجيده مىشوند . ملا صدرا در اين مورد مىگويد : صفت يا ايجابى ثبوتى است و يا سلبى تقديسى . صفات سلبى ، كه سلب نقص و اعدام از حق تعالى است ، تماما به يك سلب بر مىگردند و آن عبارت است از سلب امكان از خداوند متعال . و صفات ايجابى ثبوتى دو قسم است : حقيقى مثل علم و حيات ، و اضافى مثل خالقيت و رازقيت . بازگشت صفات حقيقى به وجود است . و صفات اضافى به يك صفت كه اضافه قيوميت است بر مىگردد . ( الحكمة المتعالية فى الأسفار العقليه الأربعة ، چاپ جديد ، ج 8 ، ص 118 ) .