ثلاثه منحصر است .
امّا « الله » اسمى است جامع آن ذات قديم را ، از آن رو كه موصوف است به جميع اسماء و صفات - من حيث ظهوره و بطونه - و از اسماء هيچ اسمى را آن عظمت نيست كه اين اسم را . و بيشتر « 1 » علما بر آنند كه اين اسم مشتق نيست « 2 » و او را - تعالى جدّه « 3 » - به منزلت اسماء اعلام است غير او را .
و « رحمن » اسمى است آن ذات پاك قديم را - تبارك اسمه و تعالى جدّه - از آن روى كه انوار وجود ، از حضرت جلال او بر اعيان ممكنات اشراق مىكند . و اين اسم را با غيب هويت نسبتى نيست « 4 » از آن رو كه غيب هويت است ، بلكه به حضرت ظاهر مخصوص است ، به خلاف اسم « الله » كه غيب و شهادت و ظاهر و باطن را فرا مىگيرد . و اين دو
هامش
( 1 ) . ص : أكثر .
( 2 ) . فخر رازى بحث مفصلى در اين باب كرده است : التفسير الكبير ، ج 1 ، ص 156 ( الباب التاسع ، المسألة الأولى ) و دلايل قول به علميت و اين كه « الله » مشتق نيست به تفصيل ذكر كرده است . راغب در مفردات ذيل « أله » ، اصل « الله » را « أله » دانسته كه همزهء اوّل حذف شده است و الف و لام بر آن داخل گرديده و مخصوص خداوند است و از إله به معنى عبد يا إله به معناى تحيّر گرفته شده است . و در تفسير الميزان ، ج 1 ، در تفسير سورهء حمد ضمن اشاره به مطلبى كه از مفردات نقل شد ، مىفرمايد : ظاهر اين است كه لفظ « الله » به صورت علم بالغلبه است و يكى از دلايل علميت آن اين است كه تمامى اسماء حسنى به صورت صفت « الله » در مىآيد ؛ مثلا مىتوان گفت : الله الرحمن الرحيم . در تفسير جلالين ، در ذيل تفسير سورهء حمد ، « الله » را علم دانستهاند ( تفسير جلالين ، چاپ مصر . ) .
( 3 ) . اقتباس از سوره جنّ : 3 .
( 4 ) . پ : - از آن رو كه موصوف است به جميع اسماء و صفات . . . با غيب هويت نسبتى نيست .