نفس در ابتداى حدوث عين مواد و اجسام است بعد از تحولات كثيره به مقام تجرد مىرسد ، تعلقش به بدن تعلق ارادى نيست كه قدرى از آن را باقى بگذارد تا بعد منشأ تعلق ثانوى شود .
از كلام اين سيد اجل معلوم مىشود كه از يك نكتهء اساسى غفلت كرده و آن نكته اين است : اگر بدن بهكلى فاسد شود و تركيب آن منحل گردد ، اعضا و مزاج فاسد مىگردند و با فساد تركيب تعلقى از براى نفس باقى نمىماند ، چون تعلق معلول مزاج صالح است . غفلت از كيفيت وجود نفس و مراتب و مقامات آن و كيفيت انبعاث قوا از آن منشأ خبط مذكور شده است .
نقل و تزييف
إنّ بعض الاجلة المتأخرين ، وحيد عصره و فريد دهره استاذ مشايخنا العظام الآقا على المدرس ( رحمه اللّه ) « 1 » قد تصدى لتصحيح المعاد الجسمانى و عود الروح إلى البدن العنصرى فى رسالة « سبيل الرشاد » لا بأس بذكر كلامه على نحو الاختصار و بيان وجوه الخلل فيه .
هذا الرجل العظيم يقول إن نصوص الكتاب و السنة تدلان على عود الروح الى
هامش
( 1 ) . مرحوم آقا على مدرس تبريزى پسر حكيم محقق آخوند ملا عبد اللّه زنوزى تبريزى در رسالهء سبيل الرشاد كه به سفر نفس اسفار قسمت معاد نوشته ، خواسته است عود روح به بدن ( معاد جسمانى ) را بدون محذور اجتماع دو نفس بر بدن واحد و بدون رجوع فعليت به قوه اثبات نمايد . آقا على از اكابر فلاسفه و از اعاظم شارحان كلمات صدر المتألهين است . بسيار شخصى محقق و در احاطهء به كلمات مشايخ كمنظير و اهل تصرف در مبانى بوده است . مدتى در اصفهان خدمت والد ماجد خود آخوند ملا عبد اللّه و حكيم محقق حاج ملا محمد جعفر لنگرودى و آخوند ملا اسماعيل اصفهانى تحصيل كرده است و مدتى هم در قزوين از محضر حكيم محقق آخوند ملا آقاى قزوينى استفاده نموده است . به معيت پدر خود از اصفهان به تهران مسافرت مىكند . مدتها در مدرسه سپهسالار به تدريس فلسفه اشتغال داشته است و در سنهء 1307 ه . ق در تهران وفات كرده است .