اسماء و صفات جمعى ديگر به واسطهء استعدادات ذاتى و تجليات ربوبى ، اهل جنت ذات و مظهر تجليات ذاتيهاند كه علاوهبر حشر جسمى و حشر عقلى دو مرتبهء ديگر را هم واجدند . اين مقام ( يعنى حشر با ذات ) اختصاص دارد به نبى ما محمد صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيت عليهم السّلام او نيز مخصوصند به تجليات ذاتيه . به همين مقام اشاره شده است در كلام حضرت ختمى صلّى اللّه عليه و آله : « أبيت عند ربى يطعمنى و يسقينى »
فرشته گرچه دارد قرب درگاه * نگنجد در مقام لى مع اللّه
منشأ جنت جسمانى ، تفكر در آفاق و انفس و تدبر در آيات حق تعالى و نظر در كيفيت صدور اشياء از حق و استدلال از عالم محسوسات بر مجردات و كيفيت رجوع موجودات به مبدأ وجود و نحوهء وجود بهشت و دوزخ و آتش و معاد و صراط و غير اينها از معارف حقه است . اكتساب اين علوم بذر مشاهده در آخرت مىباشد : « الدنيا مزرعة الآخرة » . حضرت صادق فرموده است : « لو يعلم الناس ما في فضل معرفة اللّه مامدوّا أعينهم إلى ما متع به الأعداء من زهرة الحياة الدنيا » .
مبدأ بهشت جسمانى اعمال صالحه از قبيل نماز ، روزه ، حج ، جهاد در راه خدا و كسب اخلاق فاضله و ملكات كامله است . نفس ناطقه به اعتبار اكتساب اخلاق فاضله در صقع داخلى خود صورى را ايجاد نموده و آن صور منشأ فعليت نفس و سبب خروج آن از قوه به فعل مىباشند . نفس بدون شك متصور به آن صور مىشود . بعد از خروج از اين نشأه و زوال شواغل ماديه و جسمانيه جميع قوايش در قوهء واحد محشور مىشود و به اعتبار استكمال جوهرى و رفع ماده قدرت بر ايجاد هر شيئى دارد و در ايجاد مشتهيات خود احتياج به ماده جسمانى واقع در دار حركات و استكمالات ندارد و هرچه در لوح نفس او خطور نمايد ، نزد او حاضر مىشود .
دوزخ و نار بر دو قسم است : نار معنوى روحانى عقلى و نار محسوس شبحى جسمانى مقدارى . مبدأ نار عقلى حرمان قوهء عقليه از كمالات نفسانيه و علوم الهيه و معارف ربانيه و معاندت با معارف حقه و انكار انبياء و ائمه عليهم السّلام و اعراض از