برزخى نزولى دانسته و عود روح را به بدن دنيوى محال مىدانند « 1 » .
شيخ الاشراق در حكمة الاشراق فرموده است :
و به ( أي عالم الأشباح المجردة ) تحقق بعث الأجساد على ما ورد في الشريعة الحقّة الالهية و جميع مواعد النبوّة . « 2 »
بعضى از علماى اسلام از عامه و جمهور علماى اثنى عشريه - حشرهم اللّه تعالى مع الائمة عليهم السّلام - قائل به دو معادند : جسمانى و روحانى ؛ چون روح را مجرد از ماده مىدانند و بدن هم نزد آنها بهكلى معدوم نمىشود و خداوند به قوهء باهره خود اجزاى متفرقه را جمع كرده و نفس به آن اجزا تعلق ثانوى مىگيرد . اهل تناسخ و نصارى قائل به عود روح به بدنند . النهايه اهل تناسخ قائل به قدم روحند و عود روح را به بدن در همين نشأه مىدانند .
كسانى كه عود روح را به بدن قائلند ، عين بدن موجود در دار غرور را محشور نمىدانند ، چون قول به عينيت از جميع جهات امكان ندارد . در اين نشأه هم التزام به آن محال است ، چون بدن دايما در استحاله است و اگر كسى هم قائل به عينيت شود ، عينيت حقيقى را اراده ننموده است .
صدر المتألهين - قدس سره - قائل است كه بدن محشور در روز قيامت عين همين بدن دنيوى است ، نه غير اين بدن . ولى با تبدلات و انتقالاتى كه مناسب با آخرت است .
بيان مرام اين محقق عظيم و اثبات آنكه بدن محشور در قيامت عين بدن موجود در اين نشأه است ، توقف بر بيان مقدماتى دارد كه آن مقدمات را در اسفار ، مبدأ و معاد ، مشاعر و شواهد و ساير كتب خود بيان كرده است ، ما آن
هامش
( 1 ) . ما هر موجودى را كه بعد از فناى جسم عنصرى مادى باقى باشد ، مجرد از مادهء جسمانيه مىدانيم و قائلان به شرايع هم از براى انسان غير از اين هيكل جسمانى حقيقتى ديگر كه باقى خواهد بود قائلند .
تجرد هم اعم است از تجرد خيالى و برزخى و تجرد تام و عقلى .
( 2 ) . ص 517 ، چاپ سنگى .