علامت اين نوع جاهل در مجالس هنوز ننشسته ابتدا بسخن كردنست و از جالسين مجلس گلهها نمودن كه مستمع متحير شود .
مثل اينكه شما چرا صدر اعظم را نرفتيد محرك شويد كه به عيادت من آيد .
و حال آنكه صدر اعظم اسم او را هم نشنيده و اين محض مثل بود .
و اغلب مقالاتش از اين قبيل است و در سخن گفتن به كسى فرصت نميدهد و بيشتر احوال اعاظم و رجال دولت را از مردم پرسد و اظهارشان بدوستى و دشمنى اكابر كند تفصيلش از براى خنده مناسبست و از مطلب ما خارج و از كمالات و شئونات خود بسيار حرف زند و از مردم مجهولى كه در شهرهاى بعيدهاند و هيچكس آنها را نديده و نشنيده اباطيلى چند بهم بافد كه گوئى مرتب كرده .
بالجمله روى كلام ما با اينقسم از جهال هم نيست زيرا كه او اعتراف به نقص خود ندارد .
قسم سيم جاهليست كه جهلش مقدمهء عقل و علمست و داند كه نداند و خواهد كه بداند و خواهد كه به نيكى عمل كند و از سوء سلوك و خلاف آداب مرضيهء كه از روى غفلت كند نادم شود روى سخن و خطاب ما با اين فرقه است .
در اين صورت مستمع باش و نيكو ياد گير و در مقام خود به كار بر اظهار اتحاد و آشنائى با مردم ذيشأنتر از خود مكن شامداد ترا به آشنائى خود نگيرد و خجل مانى اگر او با تو اظهار دوستى كند مناط است در مجالس مردم ناخوانده و بيضرورت بخصوص بى خبر وارد مشو و چون ندانسته وارد شوى درنگ مكن بنوكر مردم فرمان مده به نوكر خود در حضور
اسرار المعارف ( فارسى ) — صفحة رساله ميزان المعرفه 123
مساهمون: محمد حسن بن محمد باقر صفى عليشاه
صرساله ميزان المعرفه ١٢٣