جامعه مىگردد . اگر او را يله و رها سازند جامعه را رو به تباهى سوق مىدهد و آن را نابود مىگرداند و هيچ انسان ذى شعورى اجازه نمىدهد ، چنين كسانى آزاد باشند و پايبند مقررات دينى و مذهبى كه جامعه ، كمال احتياج نسبت به آنها را دارد نباشند . دستهء ديگر افرادى هستند كه معتقد به اديان الهى مىباشند و چنين كسانى بر اساس عقايدى كه دارند ، مىدانند بايد در برابر احكام و دستورات الهى تسليم بوده و پايبند به عقايد صحيحى باشند و ليكن از آنجايى كه هر كس ممكن است در اثر تعصبات غلط ، دين و مذهب خود را صحيح و درست بداند ، اسلام از او خواسته است كه ، دربارهء دين و آيين خود تحقيق نمايد و كسانى كه دربارهء دين خود تحقيق مىكنند ، از دو صورت خارج نيستند : يا اين است كه حقيقت را واقعاً شناختهاند و يا حقيقت را نشناختهاند . اگر واقعاً حقيقت را شناختهاند لازم است از آن تبعيت نمايند و اگر آن را نشناختهاند ، لازم است به تحقيقات خود ادامه دهند تا بشناسند و در اين صورت اگر شناختند ، به حقيقت عمل مىكنند و اگر نشناختند و تا آخر عمر در جهل و نادانى باقى ماندند ، معذورند . ليكن طرفداران آزادى عقيده و غربزدگان بىبندوبار ، با اينكه خود را ممكن است ، معتقد به دين و مذهب بدانند ، از آنجايى كه براى مذهب نقشى در امور سياسى و اجتماعى قائل نيستند ، تحت عنوان آزادى ، بىبندوبارى را براى زنان و مردان روا مىدارند و نه تنها اسلام بلكه يهوديت و مسيحيت نيز چنين آزادى را آزادى مقدس نمىدانند و هيچ كس از عقلاء به چنين آزادى معتقد نخواهد بود .
يكى از نويسندگان معاصر در كتاب تحقيق در دو نظام حقوق جهانى بشر از ديدگاه اسلام و غرب « 1 » مىنويسد : اما دربارهء آزادى مذهب ، بايد گفت كه اگر آزادى دربارهء مذهب براى يك فرد يا جوامعى داده مىشود كه مردم آن جوامع از حيث تفكر و تعقل و وجدان و تزكيه درونى به حدى از كمال رسيده باشند ، كه بتوانند تخيلات را از واقعيات تشخيص دهند و نيز بتوانند تلقينات را از حقايق تفكيك كنند و هوسبازى و خود خواهى را در اين امر حياتى دخالت ندهند ، بسيار منطقى خواهد بود ، اما جوامعى كه به چنين رشد و كمال نرسيدهاند ، بىترديد از آزادى مزبور نه تنها نمىتواند ، بطور صحيح برخوردار گردند ، بلكه ممكن است آزادى براى آنان وسيلهء تيرهروزىها و بيچارگىهاى فكرى و ديگر امور زندگى شود . از ديدگاه اسلام مىتوان گفت كه انسانها مىتوانند دورانى را براى تحقيق و بررسى دربارهء مذاهب در نظر بگيرند ولى البته با تعليمات و راهنماييهاى عالمانه و مخلصانه . در قرآن مجيد آمده است
هامش
( 1 ) - جعفرى ، محمد تقى : حقوق جهانى بشر از ديدگاه اسلام و غرب ، ص 456 .