روشن و كافى ) از طرف خداوند براى آنان اقامه گرديد . خداوند گروه ستمكاران را هدايت نمىكند . جزاى آنان اين است كه خداوند و ملائكه و مردم آنان را نفرين مىكنند و در آتش جهنم خواهند بود و عذاب آن دربارهء آنان تخفيف داده نخواهد شد و مهلت داده نمىشوند ، مگر آنان كه پس از اين توبه نمايند و خود را اصلاح سازند ، زيرا حتماً خداوند آمرزنده و مهربان است . از اين آيات مباركه براى مجازات مرتدين در جهنم چند امر بيان شده است :
الف - شهادت دادن بر حقانيت حضرت رسول ( ص ) .
ب - كافى بودن دلايل .
ج - عدم توبه و اصلاح خود .
از آيهء اخير استفاده مىشود كه خداوند توبهء مرتد را مىپذيرد . خواه مرتد فطرى باشد و يا مرتد ملى ، زيرا در آيه اول جمله « كفروا بعد ايمانهم » آمده است و كفر پس از ايمان اعم است از اينكه مسبوق به كفر باشد ( مرتد ملى ) و يا مسبوق به كفر نباشد ( مرتد فطرى ) . سپس خداوند مىفرمايد توبهء دو دسته قبول نمىشود يك دسته كسانى هستند كه پس از اتمام حجت در كفر طغيان مىورزند و دستهء ديگر كسانى مىباشند كه پس از اتمام حجت در حال كفر مىميرند . و دربارهء آنان چنين مىفرمايد :
« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الضَّالُونَ . إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَباً وَ لَوِ افْتَدى بِهِ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ . »
« 1 »
مرحوم علامه طباطبايى در تفسير شريف الميزان مىفرمايد : معناى آيه اين است كه آنان كه پس از آشكار گرديدن حق و تمام شدن حجت بر آنان كفر مىورزند و توبهء حقيقى و واقعى نمىكنند يكى از دو گروه مىباشند : يا كافرانى هستند كه كفر مىورزند و در كفر زيادهروى مىكنند و طغيان مىورزند و راهى براى اصلاح آنان نيست . پس ، خداوند اين دسته را هدايت نمىكند و توبهء ايشان را نمىپذيرد . زيرا ، در حقيقت توبه نمىكنند ، بلكه در ضلالت و گمراهى غوطهورند و دستهء ديگر كسانى هستند كه در حال كفر و عناد از دنيا مىروند ، خداوند آنان را هدايت نمىكند و به بهشت داخل نمىگرداند زيرا به خداى متعال رجوع نكردند و توبه ننمودند . از اين دو آيه نيز صريحاً استفاده مىشود كه در صورت طغيان در كفر و يا عدم توبه و ماندن در حال عناد و كفر تا زمان مرگ مستحق كيفر و مجازات در آخرت هستند ، اما اگر توبه نمايند مجازاتى براى آنان در آخرت نمىباشد و ظاهر آيات مذكوره اين است كه آنان نه تنها مكلف به توبه هستند ، بلكه توبهء آنان نيز پذيرفته مىشود . زيرا ، معنى
هامش
( 1 ) - سورهء آل عمران ، آيه 90 .