پرداخت ديه باشد ، به دليل همين آيه ، جانى را مسئول مىدانستند نه كسان ديگر را .
د - از روايات بسيار استفاده مىشود كه مسئول پرداخت ديه ، خود جانى است .
مانند :
اول - روايت ابى العبّاس از امام صادق عليه السلام كه در آن آمده است :
« رَمى شاةً فأصابَ انساناً . قال عليه السلام : ذاكَ الخطأ الّذى لا شكّ فيه عليه الدية و الكفّارة . » « 1 »
از امام صادق عليه السلام دربارهء حكم مردى سؤال شد كه به طرف گوسفندى تير مىاندازد و به انسانى اصابت مىكند و كشته مىشود . امام عليه السلام فرمودند : اين قتل ، بدون شكّ ، قتل خطئى است و ديه و كفاره به جانى تعلّق مىگيرد .
از اين روايت ، به روشنى پيداست كه مسئول پرداخت ديه و كفاره ، خود جانى مىباشد .
دوم - صحيح زراره : از امام صادق عليه السلام درباره مردى سؤال مىشود كه در ماههاى حرام كسى را به قتل مىرساند . امام در پاسخ فرمودند : « عليه الديةُ » « 2 » يعنى ديه بر عهدهء جانى است .
خلاصهء كلام آنكه ترديدى نيست ظهور آيات شريفه و روايات وارد شده ، در اين است كه در قتل خطئى و يا ساير جنايات خطئى ، جانى مسئول پرداخت ديه است و ديه در ذمهء اوست و اگر روايات عاقله نبود ، به استناد همين ادلّه ، ديه را از مال او اخذ مىكردند . در ضمن ، آن دسته از روايات عاقله كه از نظر سند معتبرند ، ظهور در حكم تكليفى دارند و حد اقل ، ظهور در حكم وضعى ندارند و آن دسته از روايات عاقله كه ظهور در حكم وضعى دارند ، از نظر سند ضعيفند ، مانند روايت ابى بصير « 3 » و سكونى « 4 » كه در آن آمده است : « لا تضمنُ العاقلة عمداً و لا اقراراً و لا صلحاً » يعنى عاقله ضامن جنايت عمدى و جنايت ثابت شده از راه اقرار و صلح نمىباشد . هر دو روايت از نظر سند مخدوش است . زيرا در روايت أبو بصير شخصى به نام على بن ابى حمزه وجود دارد كه معتبر نيست و روايت سكونى از اين جهت ضعيف است كه در طريق شيخ به نوفلى از نظر سند ضعف وجود دارد . بنابراين از
هامش
( 1 ) - وسائل الشيعة ، باب 11 از ابواب قصاص نفس ، حديث 9 ، ص 26 - فروع كافى ، ج 7 ، ص 279 ، حديث 5 - تهذيب الاحكام ، ج 10 ، ص 156 ، حديث 3 - الفقيه ، ج 4 ، ص 77 ، حديث 2 .
( 2 ) الوسائل ، ج 19 / 150 ، حديث 5 - الفقيه ، ج 7 / 81 ، حديث 20 .
( 3 ) در روايت أبي بصير ( ع ) آمده است : « قال ( ع ) : لا تضمن العاقلة عمداً ، و لا اقراراً و لا صلحاً . » الوسائل ، ج 19 / 302 ، حديث 1 .
( 4 ) در روايت سكونى نيز از امام باقر ( ع ) و ايشان از پدرش ( ع ) و آن جناب از امير المؤمنين ( ع ) عبارت فوق نقل گرديده است . همان منبع ، حديث 2 .