از نوشتههاى مورخين بدست مىآيد درهمهايى كه در عربستان وسيله دادوستد بوده از مسكوكات عصر ساسانى ايران بوده و اين مسكوكات اوزان مختلف داشته و در زمان خليفه دوم وزن متوسطى كه هر ده عدد آن برابر هفت مثقال بوده پديد آمده و درهم شرعى ناميده شد و ملاك براى اخذ زكات و ديه قرار گرفت . اين اولين اقدامى بود كه دولت اسلامى در مقياسات به عمل آورد . در كتب سكهشناسى ديده نشده كه در زمان خلفا سكههايى به وزن درهم شرعى ضرب شده باشد .
4 - قدرت خريد درهم و دينار
اصول پول در هر زمان مىتواند ، از نظر قدرت خريد داراى نوسانات مختلف بوده باشد و در اين مقاله خواهد آمد كه از روايات وارده در باب ديات كه شيعه و سنى آنها را نقل كردهاند ، استفاده مىشود كه قدرت خريد درهم و دينار مورد نظر بوده و بر همين اساس در بعضى روايات ديه ، دوازده هزار درهم و در بعضى از روايات ده هزار آمده است . اين امر بخاطر اين جهت بوده كه شتر گاهى ارتفاع قيمت پيدا مىكرده و گاهى ارزانتر مىشده و قدرت خريد درهم و يا دينار در مقابل شتر مورد توجه بوده است . بديهى است كه قدرت خريد درهم و يا دينار در مقابل شتر وقتى مىتواند اعتبار گردد كه درهم و يا دينار از اموال رايج يك كشور بوده باشد . ليكن در وقتى كه قدرت خريد پولى درهم و دينار مطرح نباشد و پول رايج كشور چيز ديگرى باشد ، چگونه مىتوان آنها را اعتبار كرد ؟ آرى اگر شارع مقدس نفس طلا و نقره مسكوك را بدون در نظر گرفتن قدرت خريد آنها اعتبار مىنمود ، مىتوانست در جايى كه درهم و دينار وجود داشته باشد ، آنها را موضوع حكم قرار دهد و به نظر مىرسد فقهاء عظام رضوان اللَّه تعالى عليهم استنباطشان از ادله درهم و دينار همين امر بوده است . اين استنباط از نظر اقتصادى و عرف و عقلاء قابل قبول نيست و بهر حال با توجه باينكه درهم و دينار در كشور ما فعلًا وجود خارجى ندارد و حتى پولهاى مسكوك نقره سابق زمان قاجار هم در دست مردم نيست ، تا بتوان آنها را جايگزين درهم كرد ، نمىتوان آنها را موضوع حكم به پرداخت ديه قرار داد و حتى بحث دربارهء آنها عيناً مانند بحث دربارهء مسائل « عبيد و اماء » مىباشد ، كه فعلًا جايگاه عملى براى آنها نيست ، همچنين است مطرح كردن حلّهء يمانى . با اين ترتيب ناچار خواهيم بود به جاى درهم و دينار براى ديه از پول رايج هر كشورى استفاده نماييم و همانطورى كه قدرت خريد درهم و دينار در صدر اسلام مورد عنايت مسلمانان بوده ، لازم است در اين زمان نيز از همان روش سابق كه جنبه عقلانى نيز داشته و دارد استفاده