4 - 2 - اشتباه در مصداق ( هويت مجنى عليه )
ايشان همچنين مرقوم داشتهاند : « براى مثال اگر خونخواهى آهنگ ريختن خون كسى را بنمايد كه از نظر اسلام واجب الاحترام است ، اما به اشتباه ديگرى را به جاى وى بگيرد كه خون او نيز از لحاظ احترام همانند شخص منظور نظر قاتل است ، جاى آن دارد كه گفته شود وى آهنگ ريختن خون محترمى را نموده است و به هدف خويشتن رسيده هر چند در مصداق اشتباه كرده است . » « 1 »
* به نظر مىرسد كه بحث ما راجع به اشتباه در مصداق نيست . به عبارت ديگر بحث در اين نيست كه فاعل به اشتباه ديگرى را به جاى مقتول بگيرد . زيرا ما در اين مثال مىپذيريم كه اين قتل عمد است . بحث ما در اين است كه تير به خطا مىرود و به ديگرى اصابت مىكند نه آنكه فاعل تيرانداز در مصداق اشتباه مىنمايد .
5 - 2 - بررسى آيه 5 از سورهء مائده
در اين بحث به آيه شريفه
« مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً »
« 2 » استناد كرده و مرقوم داشتهاند : « هر كس آهنگ كشتن ديگرى را نمايد و انگيزهء كشتن وى قصاص يا رفع افساد فى الارض نبوده باشد مانند آن است كه همهء مردم را به قتل رسانده است . زيرا وى هتك حرمت انسانيت نموده و بر روى حريم انسانها شمشير كشيده است . » « 3 »
* به نظر ما مستفاد از آيه فوق اين است كه كشتن انسان بىگناه وقتى جرم محسوب مىشود كه فاعل از روى عمد مرتكب قتل شده باشد ، زيرا اين آيه مربوط به قتل هابيل به وسيلهء قابيل مىباشد و عمد بودن قتل در مورد آن محرز و مسلم است . اما آيا در اينكه ما نحن فيه نيز از مصاديق قتل عمد باشد ، بحث است . مضافاً اينكه آيه اختصاص به موردى دارد كه شخص تصميم بگيرد شخص بىگناهى را بكشد و خود آن شخص نيز كشته شود .
6 - 2 - بررسى آيه 33 از سورهء اسراء
همچنين با استناد به آيه «
وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً
» « 4 » گفته شده است : « و
هامش
( 1 ) - همان ، ص 43 .
( 2 ) سورهء مائده ، آيه 5 .
( 3 ) همان منبع ، ص 43 .
( 4 ) سورهء اسراء ، آيه 33 .