مناقشه قرار دادهاند . زيرا ادلهاى را كه طرفداران حجيت اجماع اقامه كردهاند ، آنها را مورد انتقاد قرار داده و نپذيرفتهاند ، كه ما ذيلًا مهمترين آنها را مورد نقد قرار مىدهيم .
1 - 1 ) آنان مىگويند : اجماع از باب ملازمه عقليه حجت است
و اين ملازمه را به دو گونه بيان كردهاند .
يك ) قاعده لطف كه شيخ الطائفه مورد استناد قرار داده است و در تقريب آن مىفرمايد : شكى نيست كه لازم است امام ( ع ) احكام الهى را به مردم ابلاغ نمايند تا از اين راه نفوس انسانها را كامل گردانيده و بندگان خدا را به مناهج صلاح و رستگارى ارشاد فرمايند . بنابراين اگر امام ببيند امت اسلامى در اشتباه افتاده لازم است حد اقل در ميان آنان القاء خلاف نمايد كه همه آنان در اشتباه نمانند و حكم الهى تا حدى براى آنان روشن گردد . اين استدلال را اصوليين نپذيرفته و در پاسخ از آن فرمودهاند : اين درست است كه بر امام لازم است احكام را براى مردم بيان فرمايند ، اما لزوم آن در صورتى است كه بيان احكام از راه متعارف براى آنان امكانپذير باشد . امام از راههاى متعارف بيشتر احكام را تا توانسته است بيان فرموده ، اما متأسفانه در اثر عوامل خارجى به دست ما نرسيدهاند و به هيچ وجه بر او واجب نيست كه از طريق غير متعارف و به طور مخفيانه در زمان غيبت احكام الهى را بيان نمايد ، زيرا رفع مانع وظيفه مردم است نه وظيفه امام ( ع ) و اگر بر امام ( ع ) واجب بود احكام را به نحو غير متعارف بيان فرمايند ، نه فقط لازم بود كه القاء خلاف كند ، بلكه واجب بود به يكايك افراد احكام الهى را كه در آنها دچار اشتباه شدهاند ، بيان فرمايند .
دو ) آنها مىگويند وقتى عدهاى ادعاى اجماع بر حكمى از احكام نمودهاند ، از راه تراكم آراء مىتوان آن را مانند خبر متواتر دانست و همانطورى كه اگر به طور متواتر خبرى از امام ( ع ) نقل گردد ، خبر معتبر است ، همچنين اگر عده كثيرى ادعاى اجماع بر حكمى از احكام نمايند ، چنين نقلى مانند نقل خبر متواتر خواهد بود .
در پاسخ از اين استدلال بر حجيت اجماع مىفرمايند :
درست است كه در اخبار از محسوسات خبر حجت است . زيرا تبانى بر كذب در چنين اخبارى بسيار بعيد است ، اما در ارتباط با اخبار از حدسيات چنين نيست .
زيرا امورات حدسى احتياج به اعمال نظر دارند و احتمال خطا همانطورى كه در يكى از آنها وجود دارد ، در همه آنها نيز وجود خواهد داشت .
2 - 1 ) ملازمه عادى
: در تقريب و توضيح ملازمه عادى مىفرمايند : اصولًا وقتى