در آيات متعددى از قرآن اعمال صالحه بعد از توبه و قرين با آن ذكر شده است كه به بعضى از اين آيات اشاره مىشود :
« فَإِنْ تابا وَ أَصْلَحا فَأَعْرِضُوا عَنْهُما »
« اگر توبه كرده و خود را اصلاح نمودهاند از آنان اعراض كرده و مجازاتشان نكنيد » « 1 »
« فَمَنْ تابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَ أَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ »
كسى كه ( سارق ) بعد از ظلم و جرم توبه كند و عمل صالح انجام دهد خداوند از او در مىگذرد . « 2 »
« إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً »
مگر اينكه توبه كرده و ايمان بياورد و عمل نيكويى را انجام دهد . « 3 » و نيز در باره توبه قاذف آمده است :
« إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا » *
« 4 » . مگر كسانى كه توبه كرده و اصلاح كنند .
ذكر اين نكته ضرورى است كه با توبه انسان صالح مىشود و لكن اصلاح مربوط به عمل خارجى است . به عبارت ديگر علاوه بر حسن فاعلى كه نتيجه توبه است ، نياز به حسن فعلى و اعمال و فعاليتهاى نيك نيز وجود دارد . اگر چه ممكن است اصلاح عمل را عطف تفسيرى از توبه شخص گرفته و در نتيجه عمل صالح محقق توبه مىشود . علاوه بر آيات ، در روايات متعددى اشتراط اعمال صالحه در سقوط مجازات بوسيله توبه به چشم مىخورد . يكى از اين روايات مرسلهء جميل بن دراج است كه در پى مىآيد : عن محمد بن يحيى ، عن احمد بن محمد ، عن على بن حديد ، و ابن ابى عمير جميعاً عن جميل بن دراج عن رجل ، عن احدهما عليهما السلام فى رجل سرق او شرب الخمر أو زنى ، فلم يعلم ذالك منه و لم يؤخذ حتى تاب و صلح : فقال : اذا صلح و عرفه منه امر جميل لم يقم عليه احد ، قال ابن ابى عمير : قلت : قالوا كان امراً قريباً لم تقم ؟ قال : لو كان خمسة شهراً و اقلّ و قد ظهر منه امر جميل لم تقم عليه الحدود . « 5 »
2 - نظر فقيهان عامه
از نظر فقهاى عامه نيز مسأله اعمال صالحه مورد توجه قرار گرفته است . پيروان
هامش
( 1 ) . نساء ، 16 .
( 2 ) . مائده ، 43 .
( 3 ) . فرقان ، 27 .
( 4 ) . نور ، 5 .
( 5 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، باب مقدمات الحدود احكامها العامه ، حديث 3 ، ص 327 .