ه - اقسام گناهان و كيفيت توبه از هر يك
گناهان اقسام گوناگونى دارند كه كيفيت توبه نسبت به هر يك نيز مختلف مىباشد . اين گناهان در يك تقسيم كلى به سه قسم زير مىباشند :
1 - موجب زائل شدن حقى از مردم يا ثبوت حدى از حدود اللَّه نمىشود ، بلكه گناه مربوط به خود شخص بوده و به بيرون سرايت نمىكند ، همانند حسد و دروغ .
در اين مورد كه گناه و معصيت مربوط به خود شخص عاصى و گناهكار است ، با وجود ندامت و تصميم بر عدم عود توبه محقق شده و اثرات توبه نيز بر آن بار مىشود .
2 - موجب ثبوت مالى از حقوق الناس يا حقوق اللَّه مىگردد . همانند ترك زكات و خمس . در اين مورد توبه وقتى محقق مىشود كه علاوه بر پشيمانى و ندامت از گذشته ، اقدام به پرداخت حقوق كند كه بر ذمهاش قرار گرفته است .
3 - موجب حد شرعى باشد . اين خود از نظر كيفيت ثبوت حد از جنبه حق به سه دسته تقسيم مىشود .
الف ) از جنبه حق اللَّه موجب حد شرعى مىشود .
ب ) از جنبه حق الناس موجب حد شرعى مىشود .
ج ) هم از جنبه حق اللَّه و هم از جنبه حق الناس موجب ثبوت حق مىشود .
همانند سرقت .
1 - كيفيت توبه در حقوق اللَّه موجب حد
سؤالى كه در اين باب مطرح است اين است كه اگر كسى قبل از اقرار و يا قبل از قيام بينه در حقوق اللَّه توبه كند ، آيا حد ساقط مىشود يا خير ؟
از روايات و كلمات فقها در اين مورد دو نوع رأى صادر شده است :
الف ) حد ساقط مىشود .
ب ) اگر بعد از توبه در نزد حاكم اقرار به گناه كند و از حاكم تقاضاى مجازات كند ، در اين صورت حد بر او جارى مىشود . همانند ماعز كه از پيامبر تقاضاى اجراى حد كرد و عرض كرد : « طهّرنى » و در مرتبه چهارم پيامبر امر به رجم او كرده ، و نيز در موردى ديگر وقتى شخصى مرتكب گناه لواط شد و چهار بار در نزد امير المؤمنين عليه السلام اقرار كرد ، امير المؤمنين عليه السلام فرمود : من نمىتوانم حد الهى را