[ 37 ] ( عمل حيوانى جذب منافع و دفع مضار است )
قال المعلّم : « العمل الحيوانىّ جذب المنافع ؛ و تقتضيه الشّهوة ، و دفع المضارّ ، و يستدعيه الخوف ، و يتولاه الغضب . و هذه من قوى روح الانسان » .
حيوان به سبب نبات مخصوص است به دو قوت . يكى شهوانى و يكى غضبى .
كه به قوّت جذب ملايم كند از غذاء و جماع . و ديگرى غضبى كه به آن دفع منافر كند و اين هر دو از ادراك شود ، كه ملايم يا منافر را ادراك كند به قوت خيال و وهم ، پس اراده كند . و اين صورت به سبب تشنّج اعصاب و عضلات شود .
و در نبات چون شعور نباشد به اين دو قوّت حاجت نيفتد ، بل از اصل طبيعت غذاء به او رسد . و از همين حكم كردند حكماء كه نفس نباتى را شعور نيست . و اگر لازم نشود او را وجود قوّتى كه به آن جذب ملايم و دفع ضار كند ، و اگر نه اين ( 106 پ ) اين شعور در او معطل بودى ، و تعطيل در نظام محال باشد .