و به اين اشاره كرد كه « و تعرف بالصعود ان هذا هذا » .
و ممكن است كه « هذا هذا » اشاره باشد به وجود الذات . يعنى همين بدانى كه ذات موجود است ، و بدانى « و هذا و ذاك » را نيز اين قسم تفسير محتمل است .
پس دو آيه اقتباس كرد : يكى « سنريهم آياتنا في الآفاق و في أنفسهم ، حتّى يتبيّن لهم انه الحق » . و غرض « حكيم » ازين آن ( 228 ) مرتبه صعود است كه به تفصيل بيان كرده شد . و ديگرى : « أ و لم يكف بربّك انّه على كل شىء شهيد » .
و ازين خواست مرتبهء دويم را ، كه در حقيقت استدلال از واجب است بر واجب ، و قطع نظر از مصنوع و ممكن اين برهان اقامت توان كرد . و گفتهاند : باى « بربك » باى زايده است . و معنى گفتهاند : على كل شىء شهيد به معنى « عالم بكلّ شىء » است ، و شهيد به معنى حضرت است ، چنان كه شاعر تازيان گفته : « و يوما شهدناه و عامرا » . و چون در اينجا به « على » متعدى است ، و شهود بر هر چيز عبارت است از علم به آن چيز ، پس در اينجا مراد علم باشد .
شرح فصوص الحكمة — صفحة 233
مساهمون: محمد تقي الأستر آبادي
ص٢٣٣