مىتوان موجود يافت « 1 » . ملا صدرا در مورد بساطت تصديق از لحاظ وجود ذهنى نيز مىگويد كه تصور و تصديق دو فرد از وجود ذهنى هستند و وجود ذهنى قسمتى از وجود مطلق است و هر كدام از موجودات قطع نظر از جنبههاى مفهومى و ماهيّتى خارج از مقولاتند و هيچ چيز از جهت موجوديت جزء ندارد ، وجود ذهنى تصديق نيز به همين گونه بسيط و كيف نفسانى است . صدر الدين از اين راه كه توضيح داده شد با بيانى مبسوط ما بين همهء آراء گوناگون ايجاد هماهنگى كرده و نظر هر كدام از صاحبان عقايد گوناگون را بيك جنبه از اصل مطلب باز گردانيده است « 2 » .
قسمت سوم بساطت تصديق از جهت مفاد عينى
از آغاز گفته شد كه تشكيل قضيه براى بعضى از متفكران قديم غير ممكن به نظر مىرسد ، زيرا چنين مىانديشيدند كه هر يك از موضوع و محمول مفهوم و عنوان خاصى هستند و بر عينيت مخصوصى كه غير از واقعيت ديگرى است دلالت مىكنند ، بنا بر اين حكم كردن به اينكه محمول همان موضوع است و هر دو يك هستند تناقضى در خود قضيه ايجاد مىكند ، و به اين جهت هيچ مفهومى از اصل بايد بر مفهوم ديگر صادق نباشد ، و اگر صدق كند لازم خواهد آمد كه يك دو باشد و نيز دو نباشد ، هر كدام از آنها خودش باشد و خودش نيز نباشد ، و اين تناقض را مىتوان به شكل قياسى در آورد و گفت : انسان موجود است . موجود غير از انسان است ، پس انسان غير از انسان است ، قبلا راهحلهائى در خود بحثهاى منطقى براى اين اشكال آورده شد . و از جهت فلسفى نيز صدر الدين يك
هامش
( 1 ) - تعليقات بر شفا ص 194 و اسفار ص 115
( 2 ) - رسالهء تصور و تصديق ص 5 و 8 و 9 و 11 و 17 و 18 و 19 و 21 و 30