تخطي إلى المحتوى الرئيسي

منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — صفحة 422

مساهمون:

ص٤٢٢

و عبارتى از كتاب شفا شاهد آورده است كه ابن سينا انديشيدن چيزى را تصور ، و درست دانستن آن انديشه را تصديق خوانده است . قطب الدين دنبالهء گفتار را بدانجا كشانده است كه هر گاه تصور با حكم به اثبات يا نفى همراه گردد و آن اثبات يا نفى مورد قبول ذهن واقع شود پذيرفتن آن حكم را كه نوعى از علم است تصديق خوانند ، مثلا انديشيدن خود حيوان ناطق تصورى بسيط است و پذيرفتن درستى اين انديشه كه اين حيوان ناطق است تصديق است « 1 » . صدر الدين شيرازى كه در همهء موضوعات نظر نقدى مختص به خود دارد همهء اين عقايد را از جهتى درست و از يك نظر باطل وانموده است . او مىگويد : حق اينست كه مفهوم تصور يا تصديق از جهت جعل و وجود يك چيزند و علاوه بر آن تصور داخل در ماهيت تصديق است و ذهن مفهوم تصديق را به اجزاء تصورى تحليل مىكند ، اما همچنانكه مفهوم جنس در مفهوم نوع داخل است و در عين حال مفهوم نوع مركب نيست بلكه يك ادراك بسيط است و داخل بودن تصور در تصديق نيز همچنان است « 2 » .

جنبه‌هاى سه‌گانهء تصديق در نظر ملا صدرا

با توجه به مطالب اول بحث هر چيزى را از دو جهت مىتوان به نظر آورد : يكى از جهت مفهوم نوعى و ماهيت ذاتى و ديگرى از جهت وجود فردى و مصداقى . ملا صدرا تصديق را نيز از هر دو جهت به نظر آورده و به هر دو عنوان تركيب يا بساطت آن را مورد تحليل و تحقيق قرار داده است ؛ و علاوه بر آن ، جنبهء فلسفى مطلب را كه عبارت از حكايت كردن صورت علمى تصديق از امور خارجى است بطورى كه در پيش توضيح داده شد ، اين جهت را نيز صدر الدين در كتب فلسفى خود مورد گفتگو قرار داده ، و تصديق را چه از جهت مفهوم ذاتى و چه از جهت موجوديت ذهنى و هم از جهت مفاد
هامش
( 1 ) - درة التاج ، جلد دوم ، ص 4 و 5
( 2 ) - رسالهء تصور و تصديق ص 6