منطق و مباحث الفاظ ( مجموعه متون و مقالات تحقيقى ) — صفحة 419

جواب افلاطون از اين اشكال كه بر پايهء قبول وحدت در عين كثرت بود صورت عالىترى از عقايد گوناگون مربوط به وحدت وجود است . اما ارسطو كه از اصل منكر وحدت و معتقد به كثرت بود به نحو ديگرى اشكال عقد قضيه را جوابگوئى كرد و مشكل صادق بودن چند مفهوم بر يك مصداق را آسان نمود . ارسطو از مشكل عقد قضيه و صدق كثرت بر وحدت اولا جواب نقضى داد و گفت : اگر هيچ عنوان ذهنى بر ديگرى صادق نباشد پس اينكه طرفداران وحدت وجود مىگويند : « وجود يك است » نيز غلط است ، زيرا بنا بر اعتقاد ايشان عينيت و حقيقت فقط از آن مفهوم موجود است . پس مفهوم واحد عينيت خارجى ندارد تا بر وجود محمول گردد . بنا بر اين اگر مفهوم واحد بر موجود قابل حمل باشد لازم خواهد آمد كه موجود مصداق براى چيزى شده باشد كه عينيت خارجى نداشته و لا موجود است ، و موجود و لا موجود كه نقيضانند بر هم صدق كرده‌اند و هيچ چيز چيزى گرديده است « 1 » . ارسطو علاوه بر جواب نقضى از طريق قبول كثرت به اصل مسأله جواب داده است و خلاصهء سخنش اين است كه خود وجود يك مفهوم است ، اما همان يك مفهوم بر اقسام بسيارى صادق است كه بعضى از آن اقسام جوهر و موجود و مستقل هستند ، و اقسام ديگرى كه بر جوهر حمل مىشوند عرضهايند كه وجودشان وابسته به وجود موضوع يعنى جوهر است ؛ بنا بر اين موضوع كه قسمتى از موجود است براى نوعهاى ديگر از وجود مصداق شده است و لازم نخواهد آمد كه وجود براى لا وجود مصداق شده باشد ، و با اين بيان هيچ اشكالى در آن نيست كه مفاهيم گوناگون همگى داراى يك مصداق باشند « 2 » . حل مشكل عقد قضيه بعدها در ميان فلاسفهء اسلامى توسعه يافت و صدر الدين شيرازى به تفصيل و توضيح اين اشكال بيش از ديگران پرداخت ، جواب مختصرى كه از اين اشكال در باب ماهيت و وجود آورده از طريق اختلاف حمل است كه از مطالب