مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ )
؛ « و آنهايى را كه جز خدا را مىخوانند ، دشنام ندهيد كه آنان از روى دشمنى [ و ] به نادانى ، خدا را دشنام خواهند داد » . « 1 »
- فرد ديگرى كه در اين فصل شرح حالش آمده ، اسماعيل سدى ، مفسر بزرگ ( م . 127 ه . ق ) است . « 2 » وى روايات بسيارى دارد كه شمار اندكى از آنان بازگو شده است . يكى از روايتهاى او « حديث طير » است كه طرق فراوان دارد . « 3 » حاكم نيشابورى آن را برپايه شرايط بخارى و مسلم ، صحيح دانسته است و مىگويد بيش از سى تن از شاگردان أنس ، اين روايت را از وى روايت كردهاند . « 4 » « ابنعقده احمد بن محمد بن سعيد » ( م . 333 ه . ق ) « 5 » ، « حاكم نيشابورى » ( م . 505 ه . ق ) « 6 » ، « ابوجعفر محمد بن جرير ابن يزيد طبرى » ( م . 310 ه . ق ) ، « ابوطاهر محمد بن احمد بن حمدان خراسانى » و « ابوبكر بن مردويه » ( م . 410 ه . ق ) ، كتابى مستقل در باب طرق اين حديث نگاشته بودند . با اين حال « ابوبكر محمد بن طيب باقلانى » ( م . 403 ه . ق ) وقوع چنين واقعهاى را منكر شده است . ابنكثير نيز مىگويد
هامش
( 1 ) . عيون اخبار الرضا ( ع ) ، شيخ صدوق ، ج 2 ، صص 271 و 272 .
( 2 ) . وى همراه تضعيف ، تمجيد و توثيق فراوان شده است ؛ الانساب ، سمعانى ، ج 3 ، ص 239 و ابنطاووس در طرائف او را از مفسران سنى شمرده و مكرر به ديدگاههايش استناد كرده است ؛ الطرائف ، صص 429 ، 492 ، 493 و . . . .
( 3 ) . المستدرك على الصحيحين ، ج 3 ، صص 130 - 132 ؛ المعجم الاوسط ، ج 2 ، ص 207 و ج 6 ، ص 90 و ج 7 ، ص 267 و . . . .
( 4 ) . المستدرك على الصحيحين .
( 5 ) . مناقب آل ابىطالب ، ابن شهرآشوب ، ج 2 ، ص 115 .
( 6 ) . طبقات الشافعية الكبرى ، سبكى ، ج 4 ، ص 165 .