2 - 2 / پ : مرحلهء دوّم : راه نفاق
شكست يهوديان در شكستن تشكّل جامعهء مسلمانان از راه اوهام و خرافات و عقايد متحجّر يهود شبهجزيره ، باعث شد كه به جاى روىآوردن به اصول حقيقى ديانت موسى عليه السلام و ايمان و معنويّت ، راه ديگرى را اتّخاذ نمايند : راه نفاق و فتنه .
يهوديان يك هدف داشتند و آن ممانعت از نفوذ تعاليم محمّد صلى الله عليه و آله بود . براى رسيدن به اين هدف ، جدال فرهنگى نهتنها تأثيرى ننمود ، بلكه منجر به تحكيم ايمان مسلمانان به تعاليم محمّد صلى الله عليه و آله شد . يهوديان به ناچار ، راه مناقشه و مجادله را كنار گذاردند و سعى در همرنگكردنِ صورىِخود با جامعهء معنوى مسلمانان نمودند . اين همرنگى به آنها مجال مىداد تا با فتنهانگيزى و دوگانگى شخصيّت ، راه رشد جامعهء موحّد مدينه را سد سازند و وحدت پيروان محمّد صلى الله عليه و آله را به تفرقه و تشتّت مُبدّل سازند .
اوراق تاريخ گذشتهء مدينه و اسناد حوادث و وقايع سالهاى اوّل تا سوم هجرى ، ما را با شخصيّتهايى متشخّص از تبار يهوديان آشنا مىكند كه با ظاهرى مسلماننما ، ميان انصار و مهاجران حضور پيدا مىكردند ؛ تا با اعمال سياستهاى زيركانه ، موقعيّت ايمان مسلمانان را متزلزل سازند و در نتيجه مانع از تحكيم مبانى دينى اسلام در جامعهء نوين مدينه شوند .
آنها تقويت موقعيّت يهوديان را تنها در چنين تضعيفى مىيافتند و در اين راه به هوشِ سرشار و نكتهسنج خود و سُنن مسخشدهء دين يهود در جزيرةالعرب عصر جاهلى تكيه مىكردند .
ابناسحاق نام تعدادى از اين افراد متنفّذ را ثبت كرده و با گزارشى از چگونگى نفاق وفتنهانگيزى آنها به تشريح « تاريخ عالمانِ منافقيهود » پرداختهاست . وى مىنويسد :
« و از جملهء اين كسان كه ظاهراً خود را در پناه اسلام قرار دادند و با ديگر مسلمانان همراه شدند و حال آنكه منافق بودند ، سعد بن حُنيف ، زيد بن اللُّصَيْت ، نُعمان بن اوْفى بن عمر ، عثمان بن ابى اوْفى ، رافع بن حُرَيمله ، رفاعة بن زيد بن التابوت ، سِلسلة بن برهام و كنانة بن صُوريا بودند . »