اين حديث را « حاكم » به لفظ ديگرى از انس بن مالك آورده است و آن را از احاديث مشهور ميان مردم مدينه دانسته كه تا عصر خود معمول بوده است . « 1 »
6 / پ : مسجد و مقبرهء شهداى احد
طبق اين جمله از كلام ابنسعد در كتاب « الطبقات الكبرى » كه :
« و جعل ( يقصد النبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - ) احداً خلف ظهره و استقبل المدينة و جعل عينين جبلًا بقناة عن يساره و جعل عليه خمسين من الرماة » . « 2 » مىتوان پذيرفت كه وقوع نبرد مهاجمان با مؤمنان در سمت غربى تپه روماة بوده است ؛ در نتيجه محلّ نيزهخوردن حمزه از وحشى ، بايد در همان حوالى باشد . ولى با توجّه به اينكه بقعهء تاريخى « مصرع حمزه » ( مقبرهء نخست او ) در سمت شرقى روماة و در منطقهاى گود قرار داشته است ، بايد جسد او را به مكان مرتفع كنونى آورده باشند ؛ تا در مسير آب وادى قناة قرار نگيرد . ولى از نظر آثارشناسى مدينه ، دو بنا در شرق عينين وجود داشته است : يكى بهعنوان محلّ نيزهخوردن حمزه ( موضع الذي طعن فيه حمزه ) و ديگرى در پشت آن به عنوان محلّ دفن او ( مصرع حمزه ) . در برخى منابع مىخوانيم :
بناى « المصرع » محلّ دفن اوّليّهء حمزه بوده است كه پس از جارىشدن آب ، به مكان فعلى منتقل شده است . « 3 » در برخى مآخذ نيز از قناتى كه معاوية بن ابىسفيان براى اهل مدينه در احد حفر نمود ، سخن گفته شده و به بحث كنونى مربوط است . « 4 »
هامش
( 1 ) . « المستدرك » ج 1 ، ص 381 ، كتاب الجنائز .
( 2 ) . « پيامبر خدا صلى الله عليه و آله يك نفر را پشت سر خود قرار داد و رو به مدينه كرد ، و بر كوه عينين كه در سمت چپ او و در وادى قناة قرار داشت ، پنجاه تيرانداز مستقر كرد . »
( 3 ) . محمّد لبيب ، « رحلة الحجازيّه » . فريد وجدى ، « دائرةالمعارف » ، ج 8 ، ص 533
( 4 ) . « المناسك و اماكن طرق الحج » ، متن قرن سوم ، ص 421