محمّد صلى الله عليه و آله بود كه پس از هجرت به مدينه ، پيامبر صلى الله عليه و آله بين او و زيد بن حارثه پيمان برادرى بست . او را اسداللَّه ، اسد رسول و سيّدالشّهدا خواندهاند .
« محمّد بن سعد » اهمّ اسناد تاريخى مربوط به شخصيّت وى را گرد آورده است « 1 » و ما نخست بر اساس آن و نظر به اعتمادى كه به كاتب واقدى و اسنادش در اين خصوص پيدا كردهايم ، مواضع وقايع يا وقايعى را كه مىتواند ما را در شناخت مواضع احد يارى دهد ، مورد پژوهش قرار مىدهيم :
محمّد بن ابراهيم روايت مىكند :
« و قتل رحمه اللَّه يوم أُحُد على رأس اثنين و ثلاثين شهراً من الهجرة و هو يومئذ ابن تسع و خمسين سنة . كان أسَنَّ من رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - بأربع سنين و كان رجلًا ليس بالطويل و لا بالتقصير . قتله وحشىّ بن حَرْب و شق بطنه » . « 2 » عوف بن محمد حديث مىكند :
« بلغني انّ هند بنت عتبة بن ربيعة جاءَت في الأحزاب يوم أُحُد و كانت قد نذرت : « لئن قدرت على حمزة بن عبدالمطلب لتأكُلَنَّ من كبده » . قال :
« فلمّا كان حيث أصيب حمزة و مَثلوا بالقتلى و جاؤا بُحزَّة من كبد حمزة فاخذتها تمضغها لتأكلها فلمتستطع ان تبتلعها فلفظتها » . « 3 »
هامش
( 1 ) . « الطّبقاتالكبير » ، الجزءالثّالث ، القسمالأوّل ، صص 11 - 2 ، چاپ ادوارد سخو ، ليدن هلند ، بريل ، 1321 ه . ق
( 2 ) . « محمد بن ابراهيم گويند : حمزه - كه خدايش رحمت كناد - در روز احد و در سى و دومين ماه هجرت ، كشته ( شهيد ) شد و در آن زمان ، پنجاه و نه سال داشت و چهار سال از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بزرگتر بود ، و مردى بود با قامتى ( متوسط ) ، نه بلند و نه كوتاه ، كه وحشى بن حرب او را كشت و شكمش را دريد . »
( 3 ) . « از عوف بن محمد چنين نقل شده است : هند ، دختر عتبة بن ربيعه در روز احد همراه با لشكر كفر آمده و نذر كرده بود كه اگر بر حمزة بن عبدالمطلب دست يابد ، جگر او را بخورد . پس آنگاه كه حمزه ضربت خورد و كشته شد و كشتگان را مثله كردند ، تكهاى از جگر حمزه را برايش آوردند و آن را به دندان گرفت تا بخورد ، اما نتوانست ببلعد و آن را بيرون انداخت . »