اهمّيّت تاريخى وقوع حادثه ، مورد تصريح و تأكيد مدينهشناسان قرار گرفته است . مسلّم است كه پيامبر صلى الله عليه و آله از مدينه به ثنيّةالوداع رفته و از آنجا در شوط توقّفى داشته ، سپس كنار خانهء شيخين شب را به صبح آورده و آنگاه از طريق زمينهاى حرّهء شرقى مشهور به حرّهء بنىحارثه به كنار تپّهء روماة و داخل بريدگى موجود در كوه احد ره سپرده است . مناسبت دارد كه از موقعيّت جغرافيايى مكانهاى مذكور در ارتباط با تاريخ واقعه ياد كنيم ؛ تا در نهايت بتوانيم نقشهء دقيق چنين مسيرى را ارائه دهيم :
1 . ثنيّةالوداع : براساس روايت تاريخى ابننجّار از ابوحميد ساعدى مبنى بر اينكه :
« إنّ النبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - خرج يوم أُحُد حتى إذا جاز ثنية الوداع » . « 1 » مىتوان نتيجه گرفت كه خروج پيامبر از مدينه ، دقيقاً از حوالى ثنيّةالوداع آغاز گرديده است . « 2 » خصوصاً آنكه حلبى پس از ذكر خروج پيامبر صلى الله عليه و آله با جملهء :
« و سار إلى أن وصل رأس الثنيه » .
توجّه او را به ثنيّةالوداع به عنوان مبدأ خروج نشان مىدهد . « 3 » اين محل دقيقاً بين سمت شرقى كوه ذباب و مشهد نفس زكيّه قرار داشته و چون بر اساس مآخذ تاريخى ، مسلمانان از كنارهء كوه ذباب به جانب « حرّهء بنىحارثه » رفتهاند ، قبول چنين مبدأيى براى خروج از مدينه منطقى به نظر مىرسد .
مورّخان قبول دارند كه پيامبر صلى الله عليه و آله طىّ عزيمت به احد ، در ثنيّةالوداع مطلّع شد كه تعداد زيادى از همپيمانان يهودىِ « عبداللَّه بن ابى ابن سلّول » جهت كمك به
هامش
( 1 ) . « پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در روز احد از مدينه بيرون رفت ، تا آنكه از ثنية الوداع عبور كرد . . . » . نك : متّقى هندى ، « كنزالعمّال » ، ج 1 ، ص 275 ، چاپ عثمانيّهء حيدرآباد ؛ ابنسعد ، « الطّبقات الكبرى » ، ج 2 ، ص 48 ، ادوارد سخو ؛ واقدى ، « المغازى » ، ذيل غزوهء احد ، ج 1 ، ص 157 ، ترجمهء فارسى .
( 2 ) . در بارهء ثنيّةالوداع نك : كتاب اوّل ، فصل 21
( 3 ) . « السيرة النّبويه » ، المجلّد الثانى ، ص 493