شنبه ، قريشيان هجوم آوردند و شامگاه همان روز همه چيز پايان يافت و تاريخِ شرق مبدأ جديدى يافت .
قبل از بيان حادثه و وقوع هجوم قريشيان ، بايد بررسى كنيم كه چه عواملى باعث شد تا مسلمانان راهى احد شوند . آيا انتخاب پيامبر بود يا قريشيان ؟ به آنچه در روز سهشنبه و چهارشنبه در آن ايّام گذشت ، باز مىگرديم :
1 - 3 / ب : مسير قريش
از لابلاى مدارك تاريخى معلوم مىشود كه قريش از سرزمينهاى ذىطوى ، ابواء و رابغ گذشت و در ذىالحليفه - نزديكىهاى مدينه - اردو زد . توقّف در ذىالحليفه مورد تصريح ابنسعد بوده و آن را در روز پنجشنبه دانسته است . « 1 » منابع مختلف سيره ، تاريخ و حديث ، دقيقاً راهى را كه قريشيان را به دامنهء كوه احد كشانيدهاست ، مشخّص نمىكنند وحتّى از ذىالحليفه تا احد ازمناطقى نامبردهاندكه با موقعيّت جغرافيايى مدينه در زمان پيامبر مطابقت نمىكند . به نظر مىرسد گفتهء واقدى در ارتباط با جغرافياى مناطق مسلماننشين اطراف مدينه به حقيقت نزديكتر باشد كه :
قريشيان روز پنجشنبه و جمعه از ذىالحليفه به منطقهء العقيق و از آنجا : « نزلوا بالوطاء » سپس در العرض به رفت و آمد مشغول بودند تا به مدينه حمله كنند .
ذىالحليفه چنانچه در شرح و وصف مسجد شجره « 2 » ياد كرديم ، در حدود هشت كيلومترى شهر و در نخستين كنارهء وادى عقيق در جنوب غربى مدينه جاى دارد . « 3 » قريشيان پس از ترك ذىالحليفه براى تسلّط و شناسايى موقعيّت مدينه ، منطقى است كه راهى جنوب ذوالحليفه نشوند ؛ زيرا اين راه به پشت « كوه عير » در امتداد جنوب
هامش
( 1 ) . « الطبقات الكبرى » ، ج 1 ، جزء 1 ، ص 25
( 2 ) . همان ، ج 1 ، فصل 12
( 3 ) . نقشهء شهر مدينه بر اساس تاريخ و آثار ، ج 1