« روز بعاث » يا جنگ بين دو قبيلهء خويشاوندِ « اوس » و « خزرج » . نيز « ايّام فجار » ميان « قريش و كنانه » با « هوازن » و از همهء جنگها خونينتر جنگ « بسوس » بود كه طىّ آن « بنوبكر » و « بنوتغلب » تنها به خاطر شتر پيرزنى بيش از چهل سال به جنگ و ستيز با يكديگر پرداختند . اينها همه مُؤيّد ديرينه و ريشهء عميق خوى جنگجويى در ميان عرب بوده است كه در زمان جنگ احد نيز عرصه و ميدان جديدى در برابر مسلمانان پيدا كرده بود . « 1 »
2 / ب : دفاع اجتنابناپذير
محمّد بن عمر واقدى از نتيجهء تلاش قريش براى تدارك حمله به مدينه اين گونه ما را مطّلع مىسازد :
« و خرجت قريش و هم ثلاثة آلاف به من ضَوَى إليها و كان فيهم من ثقيف مائة رجل ، وخرجوا بعُدّة و سلاح كثير و قادوا مائتي فرس و كان فيهم سبعمائة دراع و ثلاثة آلاف بعير » . « 2 » ابنسعد مشابه اين سند را در كتاب خود خاطرنشان كرده است و در خصوص گروههاى خشن و بيابانگردانِ اجيرشده ، اشارت ظريفى دارد :
« و خرجت قريش من مكة و معهم أبو عامر الفاسق و كان يسمّى قبل ذلك الراهب في خمسين رجلًا من قومه و كان عددهم ثلاثة آلاف رجل فيهم
هامش
( 1 ) . فيليپ حِتى ، « تاريخ عرب » دو مجلّد ، تهران ، ترجمهء ابوالقاسم پاينده ، 1344 ، « ايام العرب » ؛ نيز : ابوالفرج اصفهانى ، « الأغانى » ، ج 2 ، ص 162 و ج 4 ، صص 152 - 140 ، ج 9 ، ص 150 ، ج 7 ، ص 150 ؛ آلوسى ، « بلوغالارب فى معرفة احوالالعرب » ، ج 2 ، چاپ سوم ، مصر ، دارالكتب الحديثه ؛ شوقى ضيف ، « تاريخالأدب العربى ، العصر الجاهلى » ، ص 62 ، چاپ دارالمعارف ، 1976 م .
( 2 ) . « لشكر قريش و همراهان آنان كه سه هزار نفر بودند ، به راه افتاد . از طايفهء ثقيف نيز يكصد نفر با آنان همراه بود و با خود سلاح و تجهيزات بسيار بردند و دويست اسب سوار ، هفتصد نيزهدار و سه هزار شتر با آنان بود » . نك : « المغازى » ، ج 1 ، ص 203