به راست رفت و آنگاه به چپ پيچيد ؛ تا به درّهء خيف رسيد و آنگاه راه تنگهء معترضه را در پيش گرفت تا به تيا رسيد . » « 1 » موقعيّتِ « المنصرف » مورد تصريح ابناسحاق است و واقدى به آن اشاره نكرده است . ابنسعد نيز آن را چنين ثبت كرده است : « ثمّ يريد بالمنصرف » . « 2 » « منصرف » در واقع از نظر موقعيّت جغرافيايى ، همان منطقهاى بوده است كه النّازيه يا المسيجيد نيز ناميده مىشده است .
وادى بزرگ المسيجيد در ميان اعراب به نام « المنصرف » نيز مشهور بوده و براى رفتن به سوى وادى الصّفراء ، به سمت راستِ « منصرف » حركت مىكردند . اين منطقه قبل از آنكه به تنگه و وادى صفراء برسيم ، از وادى رحقان تشكيل مىشده است .
مؤلّف « المناسك و اماكن طرق الحج » در صفحهء 445 كتابش از منطقهء مذكور به نام المنصرف ياد كرده ، مىنويسد :
« و ذلك العرق انتهاء طرفه على حافة الطريق ، دون المسجد الذي بينه و بين المنصرف » « 3 » در حال حاضر در المسيجيد مسجدى به نام « مسجد المنصرف » به ياد نماز پيامبر صلى الله عليه و آله در سفر بدر ساخته شده است ؛ كه اهالى آن را مسجد الغزاله مىخوانند .
براى شناخت اين موقعيّت بايد توجّه داشت كه السّقيا ( امالبرك ) در مسير مكّه - مدينه قرار داشته و در سدههاى نخست اسلام ، در ميانهء مكّه - مدينه ، موقعيّتى ممتاز داشته است . با طىّ طريق در سمت چپ « سقيا » به المنصرف كه امروزه آن را مسيجيد مىنامند ، مىرفتند و از آنجا به النازيه و وادىالصّفراء و بدر عزيمت مىكردند .
رُحْقان وادىيى است كه امتداد آن از النّازيه تا مستعجله كشيده شده و پس از آن است كه به تنگهء صفراء ره مىرسيم .
ابناسحاق پس از ذكر طريقالنّازيه در مسير بدر ، به ياد مىآورد كه پيامبر : « فسلك
هامش
( 1 ) . « مغازى » ، ج 1 ، صص 37 و 38 . متن اصلى ، ج 1 ، ص 50
( 2 ) . « الطّبقات الكبرى » ، ج 2 ، ص 13 ، متن اصلى .
( 3 ) . « زيرا منتهىاليه عرق ، بركنارهء جاده قرار دارد ، در كنار مسجدى كه ميان عرق و المنصرف واقع است . »