حربى در كتاب خود ضمن شرح موقعيّت تاريخى منزلگاه روحاء ، به مسجدى اشاره مىكند كه پيامبر صلى الله عليه و آله در آنجا نماز گزارده است . « 1 » اين نويسنده ، قبر مضر بن نزار را وصف مىكند و راه آن را تا صفراء به سوى چاه بدر و تا دريا ، بيست ميل و از آنجا تا الروثبه ، سى ميل خوانده است .
چاه مشهور « عثمان بن عفّان » و چاه « عمر بن عبدالعزيز » و چاه « مروان » و « بركة الرّشيد » و دو بناى بزرگ كه در « روحاء » توسّط امرا ساخته شده ، از ديگر مشخّصات تاريخى اين منطقه به عنوان منزلگاه حُجّاج پس از حيات پيامبر صلى الله عليه و آله است . ابناسحاق از اين منطقه بهعنوان سَجْسج ياد كرده ، در خصوص مسير پيامبر به سوى بدر مىنويسد :
« و نزل رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - سَجْسَج و هي بئر الروحاء » . « 2 » اين مكان پس از « فجّ الروحاء » و « شنوكه » و پشت سر گذاردن راه « المعتدله » ، خودنمايى مىكرده است . لذا از نظر مواضعشناسىِ طُرق حجّ مدنىها ، منافاتى با گفتههاى ديگر ندارد . « 3 » واقدى به نقل از « سعيد بن مُسيِّب » به نماز پيامبر در روحاء ، اشارت صريح دارد و اينكه پيامبر در آنجا براى نجات محرومان از يوغ سران و اشراف قريش دعا كرد . نيز اشاره مىكند كه پيامبر خطاب به ياران خود گفته است :
« هذه سَجاسج ، هذا أفضل أودية العرب » « 4 » « هواى اين درّه ، معتدل و بهترين درّهء عرب است . »
گفتنى است : « السجسج » ، به هواى معتدل كه نه گرم و نه سرد باشد ، اطلاق مىشود . « 5 »
هامش
( 1 ) . « المناسك و اماكن طرق الحج و معالم الجزيره » ، ص 444 و ذيلِ عنوان « المناسك و الطّريق بين مكة و المدينه » .
( 2 ) . « پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در سجسج كه چاهى در منطقهء روحاءاست ، فرودآمد » . نك : « السّيرةالنّبويّه » ، ج 2 ، ص 265
( 3 ) . در بارهء السجسج ، نك : سهيلى ، « الرّوض الأنف » ، ج 2 ، ص 63
( 4 ) . واقدى ، « مغازى » ، ج 1 ، ص 35 . متن اصل : ج 1 ، ص 47
( 5 ) . سمهودى ، « وفاء الوفا » ، جزء 4 ، ص 1231 به نقل از ابنشبّه .