اگر سندى را كه واقدى در كتابش آورده ، از حاشيههاى آن مبرّا سازيم ، مسلّم مىشود كه مسلمانان در اين موضع جغرافيايى ، مستقر ماندند تا سرنوشت حملهء قريش را پى گيرند . توجّه كنيد :
پيامبر به اصحاب خود فرمود :
« در بارهء اين مكان كه در آن فرود آمدهايم ، اظهار نظر كنيد . » حباب بن مُنذر گفت : « اى رسول خدا ! اگر به فرمان خداوند در اينجا فرود آمدهاى و اردوگاه ساختهاى ، بر ما نيست كه گامى جلوتر يا عقبتر برويم . ولى اگر نبرد و چارهانديشى و رايزنى است ، صحبتى بداريم . »
پيامبر فرمود : « نبرد و چارهانديشى و رايزنى است . » ( بل هو الرأى و الحرب و المكيده . ) حباب گفت :
« در اين صورت اينجا اردوگاه خوبى نيست . ما را به نزديكترين آب برسان ! » در نتيجه حركت و موضعگيرى در كنار چاههاى بدر پس از اعلام نظر مشورتى حباب بن منذر تحقّق يافته است و اين كاملًا مؤيّد آن است كه قبل از اين نيز مسلمانان نقشهاى براى رفتن به بدر - / جهت دفاع يا اساساً درگيرشدن با كاروان قريش - / نداشتهاند . » « 1 » از نظر ابنسعد آخرين منزلگاهى كه مسلمانان به سوى بدر طى كردهاند ، الأثيل و سپس ميلان بوده است . به نظر مىرسد اين موضعگيرى براى رفتن به سوى چاههاى بدر و در همين مناطق تحقّق پذيرفته باشد . آخرين منزلگاه از نظر ابناسحاق : « الحنّان » « 2 » و از نگاه واقدى : « مُعترضه » است . « 3 » « الأُثَيل » ، تصغير الأثل ، منطقهاى است بين بدر و صفراء ؛ و « ميلان » نيز بين الأثل و بدر واقع شده است . « الحنّان » هم تپّهء شنى بزرگى بود كه بر منطقهء بدر مشرف است .
« معترضه » نيز به خيفالمعترضه شهرت داشته است .
هامش
( 1 ) . واقدى ، « مغازى » ، ج 1 ، ص 40 ، ترجمهء پارسى . متن عربى : ج 1 ، ص 52
( 2 ) . « السيرة النّبويه » ، ج 2 ، ص 267
( 3 ) . « مغازى » ، ج 1 ، ص 38