جغرافيايى ، سفرنامهها و در مطابقت با مشاهدات و نقشههاى جغرافيايى دنبال كرد .
در اينجا دو شيوهء بررسى وجود دارد . يكى آنكه يك كتاب موثّق سيره و مغازى را ملاك تحقيق قرار داده ، پس از انطباق آن با جغرافيا ، به منبع موثّق ديگرى مراجعه نماييم و آن را ذيل آن منبع نخست و يا در هامش و حاشيهء آن ياد آوريم . اين تحقيق كمكى در شناخت ماهيّت وقايع ، به پژوهندگان نمىكند . محفوظات را مىافزايد ؛ ولى توالى را نمىنماياند . در كتاب حاضر ، راه مشكلتر را برگزيديم و آن ، تلفيق مستندات مختلف تاريخى در تنظيم يك گزارش جغرافيايى از مسير بدر است . پس از پژوهش ، به اين نتيجه رسيديم كه بهترين تلفيق در ارائهء چگونگى مسير ، بايد در محدودهء « مغازى » واقدى ، « السّيرهء » ابناسحاق و « الطّبقاتِ » ابنسعد ، تنظيم گردد .
در اين تنظيم آنچه مربوط به تاريخ است ، در صفحات گذشته ياد كرديم و آنچه مربوط به جغرافيا و در ارتباط با موضوعات تاريخى است ، ذكر مىكنيم :
« در اين وادى ما با دو مسير روبرو هستيم : نخست مسير مسلمانان از شمال به جنوب غربى و دوم مسير بتپرستان از جنوب به شمال . »
1 / ت : مسير مسلمانان
واقدى در بارهء نخستين منزلگاه محمّد صلى الله عليه و آله پس از خروج از مدينه مىنويسد :
« و خرج رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - به من معه ، حتى انتهى إلى نَقْب « 1 » بنيدينار ، ثمّ نزل بالبقيع و هي بيوت السُّقيا » . « 2 » بقع نقب بنىدينار را واقدى در مدينه مىداند ؛ ولى سقيا را « متّصل به بيوتالمدينه » مىخواند . دربارهء سقيا در كتاب اوّل ، فصل پنجم به تفصيل سخن گفتهايم و موقعيّت فعلى آن را نشان دادهايم .
هامش
( 1 ) . « نَقب ، در لغت به معناى راه كوهستانى يا مسيرى است كه از ميان شكاف يك كوه به وجود آمده باشد . »
( 2 ) . « پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و همراهانش ( از مدينه ) خارج شدند و رفتند تا به نقب بنىدينار رسيدند و سپس در بقيع كه از منازل سقيا است ، فرود آمدند ؛ « مغازى » ، ج 1 ، ص 16 ، فارسى . و متن عربى : ج 1 ، ص 21