شهرت چنين چاهى در روحاء در طول تاريخ ، مسلّم است . ابنجبير سيّاح در الرحله ( ص 167 ) ، در سفرنامهء حجازش در خلال سالهاى 578 تا 581 ه . ق . مشاهدات خود را از اين چاه ياد كرده ، مىنويسد :
« فنزلنا مريحين قائلين ببئر ذاتالعلم و يقال أنّ عليّبن أبيطالب - رضياللَّه عنه - قاتل الجنّ بها و تعرف أيضاً بالروحاء و البئر المذكورة متناهية بعد الرشا ، لا يكاد يلحق قعرها و هي معينة » . « 1 » بنابراين ، انتساب چنين اسطورهاى به چاههاى ذوالحُليفه و در مجاورت مسجد شجره و آن را وجه تسميهء آبار على دانستن ، در خور تأمّل مىباشد . مگر آنكه گفته شود :
چنين واقعهاى همانطور كه در الروحاء بوده ، در چاههاى ذوالحُليفه نيز تكرار شده است ! و يا دلايل تاريخى - دينى ديگرى دارد كه متأسّفانه حقير را بدان منابع دسترسى نبوده است .
ابنمجاور ( جمالالدّين يوسف بن يعقوب ، 601 / 690 ه . ق . ) مورّخ و محدّث قرن 7 ق . و مؤلّف « تاريخ المستبصر » كه در تاريخ و جغرافيا و آداب و رسوم عربستان غربى و جنوبىِ سدهء هفتم مأخذ بسيار مهمّى بهشمار مىرود و توصيفهاى جغرافيايى خود را از شمال و اطراف مدينه آغاز نموده ، از بئر ذات العلم و رسوم و عقايد مردم در اطراف آن ياد كرده است و نهايتاً از اين عقايد و رسوم به عنوان خرافات « حول هذه البئر » نام برده است . « 2 » به عقيدهء حقير ، شجره از جمله زمينهايى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله تيول علىبن ابىطالب عليه السلام نمود . بر اساس گفتهء جعفربن محمد كه فيروزآبادى آن را در
هامش
( 1 ) . « راحت و خشنود در چاه ذات العلم پياده شديم و گفته مىشود كه على بن ابوطالب عليه السلام در آنجا با جنها جنگيده است و به نام الروحاء نيز معروف است ، چاه مزبور از نظر گودى بعد از الرشى قرار دارد و امكان ندارد به قعر آن دست يافت و چاه معينى است . »
( 2 ) . ابنمجاور ، تاريخ المستبصر ، ليدن 1951 م . همچنين : ابومحرمه ، تاريخ ثغر عدن ، ليدن 1936 م . 2 جزء و نيز : زركلى ، الاعلام ، ج 9 ، ص 341 و :Rentz. : دائرة المعارف الإسلاميه ، ابنمجاور .