أبيطالب - رضي اللَّه - تعالى عنه لظنّهم أنّه قاتل الجنّ بها و هو كذب و نسبتها إليه غير معروفة عند أهل العلم و لا يرى بها حجر و لا غيره كما يفعل بعض الجهلة » . « 1 » العزبن جماعه ، ظاهراً همان محمد بن ابى بكر ( متوفّاى 819 ه . ق . ) است . « 2 » بر اساس اين سند ، شهرت ذوالحُليفه به « چاه على » مربوط به باور مردم نسبت به اين واقعه است كه گفتهاند : علىبن ابىطالب در چاه مزبور جنّى را كشته است . به عقيدهء سمهودى ، اين خبر دروغ است و باور كنندگانش جاهلاناند .
البتّه چنين خبرى و اسطورهء چنين چاهى در مورد چاه ذاتالعلم آمده است و جاى تأمّل است كه سمهودى خود ذيل شرح « بئر ذات العلم » همين باور را آورده كه :
« بئر ذات العلم تجاه الروحاء . يقال : أنّ عليّ بن أبي طالب رضي اللَّه عنه قاتل الجنّ بها و هي بئر متناهية بعد الرشا يكاد لا يلحق قعرها » . « 3 » فيروزآبادى در « المغانم » ( ص 44 ) تأييد مىكند كه آنچه در مورد بئر على و كشته شدن جنّ در آن به دست على عليه السلام به من گفته شده ، مربوط به بئر ذاتالعلم است كه : « بين مدينة و الصفراء باتجاه الروحاء » است .
صفراء ، محل زيست « بنوسالم » ، وادى گستردهاى است كه بدر از توابع آن است و روحاء دهكدهاى كوچك از توابع بدر در « امارهء مدينهء منوّره » مىباشد . « 4 »
هامش
( 1 ) . « در ذىالحليفه چاهى است كه عوام الناس آن را چاه على مىنامند و آن را به علىبن ابىطالب عليه السلام نسبت مىدهند ، چون گمان مىبرند كه على در آنجا با جنها جنگيد و اين دروغ است و نسبت دادن آن به وى ، نزد اهل علم شهرت و اعتبارى ندارد و بر خلاف كردهء عدهاى نادان ، سنگ و يا شىء ديگرى در آن نمىاندازند . »
( 2 ) . شوكانى ، البدر الطالع ، ج 1 ، ص 147 ، چاپ السّعاده 1348
( 3 ) . « چاه ذات العلم روبهروى الروحاء قرار دارد . گفته مىشود كه علىبن ابىطالب عليه السلام ، در آنجا با جنها جنگيده است و آن چاه از نظر گودى ، بعد از الرشى قرار دارد و شايد نتوان به قعر آن رسيد . »
نك : وفاءالوفا ، ص 1139 و ابنتيميّه ، مجموعة فتاوى ، ج 1 ، ص 310 ، چاپ دارالفكر ، 1980 م . بيروت .
( 4 ) . حمد الجاسر ، المعجم الجغرافى للبلاد ، جلد « ر - ز » ، ص 847