پ : مكان تغيير قبله
توجّه كاوشگران به شناخت دقيق اوّلين مكانى كه تغيير قبله در آن رعايت گرديد ، با مشكلات پژوهشى فراوانى روبرو است . روش پژوهشى مؤلّف حقير بر اين روال قرار گرفت كه اهمّ نظريات را طبقهبندى و حقيقت ممكن را از جمعبندى نهايى آنها استخراج كند :
1 . مهمترين اسناد ، حديثى است كه يحيى به نقل از عثمان بن محمّد بن الأخنس ، آن را اين گونه در دفاتر حديث ثبت كرده است :
« زار رسول اللَّه صلى الله عليه و آله امرأة و هي أمَّ بشر بن البراء بن معرور من بني سلمة في بنيسلمة فصنعت له طعاماً . قالت أمّبشر : فهم يأكلون من ذلك الطعام إلى أن سألوا رسول اللَّه صلى الله عليه و آله عن الأرواح ، فذكر حديثها في أرواح المؤمنين و الكافرين . ثمّ قال : فجاءت الظهر فصلى رسول اللَّه صلى الله عليه و آله بأصحابه ركعتين أمر أن يوجه إلى الكعبة فاستدار رسول اللَّه صلى الله عليه و آله إلى الكعبة و استقبل الميزاب » . « 1 » سند ياد شده را واقدى و ابنسعد در « الطّبقات الكبرى » و يعقوبى آوردهاند . « 2 » نيز از طريق محمّد بن حبيب هاشمى در المنتقى نقل شده است و زمخشرى و مجلسى در بحارالأنوار به آن تصريح كردهاند .
اصل واقعه را علىّ بن ابراهيم ، به نقل از امام جعفربن محمد عليهما السلام مورد استناد قرار داده است . طبرسى نيز در مجمعالبيان ، ذيل آيهء
« سَيَقُولُ السُّفَهاءُ »
و مجلسى در
هامش
( 1 ) . « پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله از زنى به نام امّ بشر بن براء بن معرور ، از بنىسلمه ، ديدن كردند . آن زن براى آن حضرت غذايى آماده كرد و گفت : « همچنانكه پيامبر و يارانش مشغول غذا خوردن بودند ، از پيامبر صلى الله عليه و آله دربارهء ارواح پرسيدند . پس حديث ياد شده را دربارهء ارواح مؤمنان و كافران بيان كرد . . . . سپس آن زن افزود : ظهر كه فرا رسيد پيامبر گرامى دو ركعت نماز با يارانش به جاى آوردند ، آنگاه به ايشان دستور داده شد رو به كعبه بايستد . پس ، حضرت رسول به جانب كعبه چرخيدند و به سوى ناودان ايستادند . »
( 2 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 1 ، ص 401 ، با ترجمهء فارسى .