بنىحرام بوده ، مورد تأييد سمهودى نيست . زيرا وى صريحاً نظر مىدهد كه : مسجد قبلتين در « بنوسواد » از « بنوسلمه » واقع شده ؛ نه در « بنوحرام » .
ثانياً : تمامى مساجدى كه در دو سال نخست هجرت از منطقهء قبا تا وادى عقيق و حرّهء شرقى و غربى و وادى قناة از منازل « بنوحارثه » و « بنومعاويه » و « بنوعبدالأشهل » در شمال شرقى و شرق مدينه و « بنوسالم » و « بنوسلمه » احداث و بنا شده بودند ، قبلهاى رو به سوى بيتالمقدس داشته است و مسلّماً تا خبر تغيير قبله در مدينه انتشار يافت ، يا در حال نماز ، قبلهء خود را گرداندهاند ؛ يا نماز ظهر را به سوى بيتالمقدس خوانده و پس از شنيدن خبر تغيير قبله ، عصر را به سوى كعبه خواندهاند . به اين لحاظ مىتوان تمام مساجد مذكور را ذوقبلتين خواند ؛ ولى آنچه مورد نظر پژوهندگان بوده ، اين است كه مكان اولين نماز دو قبلهاى محمّد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله را بيابند . پژوهندگان اسلامى خصوصاً واقدى و ابنزباله ، مسجد بنىسلمه را كه تاكنون به مسجد قبلتين شهرت يافته ، در اين خصوص ، مقدّم بر ديگر مساجد مدينه دانستهاند .
ت : بناى مسجد قبلتين
مسجد قبلتين در حرّهء الوبره ( شمال غربى مدينه ، يا در غرب مساجد دامنهء كوه سلع ) قرار دارد كه فاصلهء آن تا مسجدالنّبى سه و نيم كيلومتر است . از وضعيّت ديرينهء بناى مسجد تا قرن هفتم هجرى ، مدارك صحيح و مشخصّى در دست ندارم ؛ ولى مسلّم است كه اين مسجد داراى بنايى بوده است . ابننجّار اين مسجد را مورد توجّه زائران مسلمان دانسته و از بناى مخروبهء آن توصيفاتى آورده است . « 1 » در سال 893 ه . ق . شاهين الجمالى ( شيخ الخدام مسجد النّبى ) آن را تجديد بنا كرد و سلطان سليمان عثمانى در سال 950 ه . ق . به ترميم و بازسازى آن اهتمام ورزيد .
در 24 محرّم سال 1318 ه . ق . رفعت پاشا ( اميرالحاج مصرى ) به زيارت و مشاهدهء مسجد مزبور موفّق شد و آن را در مرآتالحرمين ، مسجدى مخروبه توصيف كرد كه تنها
هامش
( 1 ) . اخبار مدينة الرّسول ، ص 115