شكست پس از پيروزى
مىگوئيم چرا غالب شدند ؟ ! براى اينكه سربازان اسلام تا آخرين لحظهء پيروزى ، انگيزهاى جز جهاد در راه خدا ، و كسب رضايت او ، و نشر آئين توحيد ، و رفع هرگونه مانعى كه در سر راه آن بود ، نداشتند .
چرا مجدداً مغلوب شدند ؟ ! براى اينكه پس از پيروزى ، هدف و نيت بيشتر مسلمانان دگرگون گرديد . توجه به غنائم لشكر قريش كه از خود بجا گذاشته و پا به فرار گذارده بودند ، اخلاص گروه زيادى را آلوده ساخت و فرمان پيامبر صلى الله عليه و آله را فراموش كردند .
اينك تفصيل جريان :
ما در تشريح اوضاع جغرافيائى « احد » ، اين نكته را يادآورى نموديم كه : در وسط كوه احد ، شكاف و بريدگى خاصى قرار داشت ، و پيامبر صلى الله عليه و آله نگهبانىِ درهء پشت جبهه را به پنجاه نفر تيرانداز به رياست عبد اللَّه جبير سپرد و به فرماندهء آنها دستور داده بود ، كه با پرتاب كردن تير از عبور دشمن از شكاف كوه جلوگيرى كنند ، و هيچ گاه اين نقطه را خالى نگذارند ، خواه مغلوب شوند خواه غالب .
در گرماگرم جنگ ، هر موقع دشمن مىخواست از اين درّه عبور كند ، به وسيلهء تيراندازان عقب رانده مىشد .
در آن لحظه كه ارتش قريش ، سلاح و متاع خود را در ميدان به زمين گذارد ، و براى حفظ جان خود فرارى شد ؛ گروه انگشتشمارى از افسران ارشد اسلام كه بيعت خود را براساس بذل جان نهاده بودند ، به تعقيب دشمن در خارج از ميدان نبرد ، پرداختند . اما بيشتر مسلمانان از تعقيب دشمن صرفنظر نموده ، و سلاح به زمين نهاده ، و به گردآورى غنائم اشتغال ورزيدند ، و به گمان خود ، كار را پايانيافته تصور كردند .
نگهبانان درهء پشت جبهه ، فرصت را مغتنم شمرده با خود گفتند : توقف ما در اينجا بىفايده است ؛ ما نيز بايد در گردآورى غنائم شركت كنيم . فرماندهء آنها گفت : رسول خدا دستور داده است كه ما از اينجا حركت نكنيم ، خواه ارتش اسلام فاتح باشد يا مغلوب .