لنگرگاه پوتى
سهشنبه دوازدهم دو ساعت از دسته گذشته به لنگرگاه پوتى رسيديم . عريضه به حضور سلطان ، در رضامندى از كپيتان و عملهجات نوشته به آنها داديم و از واپور سلطانى پايين آمده در قايق نشسته ، در نيم ساعت به اسكلهء پوتى و به كشتى روس رفتيم . لنگرگاه پوتى بسيار بد است ، غالباً در تلاطم و انقلاب است و كشتى را از آنجا كه لنگر انداختهاند نمىتوانند بيشتر بياورند ؛ به آن جهت كشتى ديگرى كه كوچكتر باشد ، از جانب روسها از پوتى آوردهاند و از رودخانه گذرانده تا مسافت نيم ساعت در دريا نگاه مىدارند تا سكنه و احمال و اثقال كشتى بزرگ را كه لنگر انداختهاند ، با قايقها از آن كشتى به اين كشتى حمل و نقل شوند و غالباً طورى مىشود كه حمل و نقل هم اشكال به هم رسانيده به خطر مىافتند . و شبها از احتياط ، كشتى را در لنگرگاه پوتى و دهنهء رودخانه حركت نمىدهند . امروز كه ما آمديم ، بحمدالله تلاطم دريا كم بود ؛ خودمان و اسبابها بىآسيب و خطر به كشتى روس آمديم . وقتى كه به آنجا رسيديم ، چهار ساعت به غروب مانده بود . ميرزا مصطفى منسوب ميرزا فتحلى آخونداوف را كه زبان فارسى مىداند ، پنج روز پنش ، از تفليس براى پذيرايى ما فرستاده بودند ، با رئيس سفاين و ناظر فنرها و قونسول پوتى كه از رامنهء ايروان است ، با البسهء رسميه ، به اتفاق سيدعلى عامل حاجى محمدحسن امينالضرب كه به پطرزبورغ مىرفت ، در كشتى حاضر بودند ، تبريك ورود گفتند ، به آنها اظهار مهربانى كردم . كشتى به حركت افتاد . نيم ساعت در دريا حركت كرديم ؛ بعد از آن داخل رودخانهء ريون شديم . تا جايى كه مصب رودخانه به دريا است ، رنگ آب رودخانه گِلآلود است و رنگ آب دريا كبود و از يكديگر امتياز دارند . به اسكله كه رسيديم ، يك فوج سرباز در كنار اسكله حاضر كرده بودند . حاكم پوتى با رئيس نظميه و سرهنگ و نايب فوج و رئيس و ناظر گمرك و رئيس باشبرد با البسهء رسميه در كنار اسكله ايستاده بودند ؛ احترامات به جا آوردند . ما هم تعارفات به جا آورديم و از ميان فوج گذشتيم . دو نفر پيش آمده به زبان روسى راپورت دادند كه ما مأمور به خدمت شما هستيم ؛ ما هم جواب مناسب داديم . حاكم پوتى و تمام صاحبمنصبان پوتى به جهت عزاى امپراطور تور مشكى بر بازوى خود بسته و همچنين روى نشان سردوش خودشان نيز كشيده