تصرف هوا مبتلا به امراض مىشوند . خسته خانهاى شخص مسكوى بر حسب نذر در يافه ساخته و در باغچه آن انواع حيوانات از وحوش و طيور در قفسها گذاردهاند . خيلى باصفا است و مخارج مريضها را در آن خستهخانه از خودش مىدهد و در اين فصل در باغات يافه شكوفهء بادام بود و سنگى به صورت انسان در كنار اسكله يافه در روى عراده ديديم كه دست و شكم و ريش و سبيل آن معلوم بود و سه ذرع طول آن بود . مىگفتند در غره كه دوازده فرسنگى يافه است ، در تحتالارض پيدا كرده بودند و از مسكو آمده بودند و به قيمت گزاف آن سنگ را خواستند بخرند نفروختند و حالا مىخواستند به اسلامبول ببرند . گويند غزّه مولد سليمان بن داود و محمد بن ادريس شافعى است .
شنبه بيست و هشتم پيش از طلوع آفتاب يك درشكه و پنج عراده از براى ما و اصحاب آوردند كه سوار شده به سمت بيتالمقدس برويم . خودمان در درشكه سوار شده و سايرين در عرادهها نشسته روانه شديم . صاحب درشكه خودش ناخوش بود ، زنش جاى شوهرش آمده در جلو درشكه نشسته ، عنان اسبها را به دست گرفت ، كلاهى از سبد بر سر نهاده ، گيسوان را از عقب بالا زده ، درشكه را در نهايت چابكى مىراند . از يافه تا بيتالمقدس دوازده ساعت مسافت است كه غروب به منزل مىرسند و راهها از يافه تا بيتالمقدس به قاعدهء هندسه تسطيح كردهاند . هر جا ممر سيل و آب بوده است وسيع نموده است و پل بستهاند و هر جا كوه و تپه بوده مسطح نموده اطراف آن را سنگچين كردهاند و در هر نيم ساعت مسافت قراولخانه ساختهاند كه محطوه مربعى است و زير آن اصطبل است و بالاى آن مهتابى و در وسط مهتابى نيز اطاق مربعى ساختهاند كه جاى قراول است و در هر قراولخانه دو نفر سوار گذاردهاند و قراولخانهها در بعضى جاها در سمت يمين هستند و برخى در سمت يسار و نيز از يافه تا بيتالمقدس چوب تلگراف نصب كردهاند . بالجمله اين راه را طورى مسطح نمودهاند كه درشكه و عراده در نهايت سهولت از فراز و نشيب مىگذرد و حركت از يافه تا بيتالمقدس رو به جنوب شرقى است . نصف اول اين راه بىفراز و نشيب است . بر حسب ساعات زودتر طى كنند . از يافه كه حركت نموديم تا ثلث فرسنگ خيابان وسيع است و اطراف آن تماماً باغات است و مشحون از اشجار مركبات و پورتقال و ليمو و ساير مركبات طورى انبوع است كه چشم از
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى ) — صفحة 206
مساهمون: سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
ص٢٠٦