واجب نموده ، مراجعت كردم .
پنجشنبه چهاردهم ناشدپاشا والى سابق مكه ، براى وداع آمده بود كه به اسلامبول برود و ساعتى نشسته وداع كرد و رفت و پاكتى به جناب معينالملك نوشته نزد ناشدپاشا فرستادم كه برساند . پس از آن ضعيفهء غازيه آمد كه نشان از دولت عليّه عثمانى داشت و گويا در يكى از غزوات عثمانى دليرى و پايدارى از آن زن به ظهور رسده است . دولت عثمانى به او نشان دادهاند ، اگرچه در لباس زنانه بود ولى سبك مردانه حركت مىنمود .
چند دقيقه مكث كرده رفت . شب را به مسجدالحرام مشرف گشته ، بعد از طواف و نماز به منزل مراجعت كردم .
جمعه پانزدهم عزيمت زيارت شعب ابىطالب نمودم . « 1 » قبور آن بزرگواران در مقبرهء حجون واقعند و حجون در اواخر آبادى شهر مكه ، در طرف ايسر واقع شده است .
قبرستان وسيعى است ؛ حضرت ابىطالب و عبدالمطلب و عبدمناف و حضرت آمنه بنت وهب مادر حضرت رسول صلى الله عليه و آله و خديجهء كُبرى زوجهء حضر رسول صلى الله عليه و آله در اين قبرستان مدفونند . حضرت ابىطالب و عبدالمطلب و عبدمناف در يك محوطه هستند و در آن محوطه دو بقعه است ؛ در بقعهء اول در سمت ايمن ، عبدالمطلب و عبدمناف مدفونند و هر يك ضريح على حده دارند و در بقعهء ديگر ، ابىطالب است كه ضريح مخصوص دارد .
حضرت آمنه و حضرت خديجه نيز در قرب آن محوطه هر يك بقعه و ضريح على حده دارند ، ولى اهل تحقيق ، قبر آمنه را در ابْواء مىدانند ، زيرا كه آن بزرگوار در ابواْ كه سه منزلى مدينه است ، مرحومه و مدفونه شدهاند . بالجمله از زيارت آن بزرگواران مراجعت به منزل نمودم و چهار ساعت از شب گذشته ، به مسجدالحرام مشرف گشته ، طواف مستحب به عمل آورده ، هشت ساعت از شب گذشته ، به منزل آمدم .
شنبه شانزدهم به زيارت مولود خانهء حضرت رسول صلى الله عليه و آله مشرف شده و همچنين به مولدخانهء جناب اميرمؤمنان عليه السلام و حضرت فاطمه عليها السلام رفتم . مولودخانهء آن بزرگواران
هامش
( 1 ) . معلوم مىشود كه در آن زمان نيز اين خطا در ميان حجاج ايرانى بوده كه قبرستان معلى يا ابوطالب را شعبابىطالب تصور مىكردهاند . اين در حالى است كه شعب ابىطالب يا شعب بنىهاشم يا شعب على ، كه مولدالنبى نيز در آن قرار دارد ، در نزديكى مسجدالحرام واقع شده است .