و در آنجا ابنيه و عماراتى در دو طرف خيابان ساختهاند كه حجاج منزل مىكنند ولى كفايت تمام آنها را نمىدهد ؛ اكثر در ميان خيمه توقف مىنمايند و قربانى را در آنجا مىكنند .
مسجد خيف
بدان كه مسجد خيف در منى و در وقت رفتن ، در سمت يمين و در دامنهء كوه است . صحن بزرگى دارد و در وسط آن گنبدى است ، اطراف آن باز است . محرابى دارد كه هفتاد و پنج پيغمبر در آنجا نماز خواندهاند و چنين گويند كه ، قبر هفتاد پيغمبر در خيف است ولى علامت ندارند و نيز گويند قبر حضرت آدم نزديك مناره است و منارهء وسطى را ملك مظفر صاحب يَمَن ساخته است و منارهء نزديك درب مسجد را ملك قايتباى بنا كرده است و اصل مسجد را هم كه در جنوب صحن واقع است ، ملك قايتباى در سنهء 894 بنا كرده است . اسم او در بالاى محراب است . بيست و يك ستون در طول مسجد واقع شده و چهار ستون در عرض آن و طول صحن مسجد يكصد و هشت ذرع است و عرض آن نود و يك ذرع . سلطان احمدخان پسر سلطان محمدخان ثانى نيز در سنهء 1025 تجديد عمارت كرده ، تاريخ و اسم او را در آنجا نگاشتهاند و اسم قاتيباى بانى اول را هم در بالاى محراب به حال خود گذاشتهاند . ديشب در مراجعت از مسجد خيف ، شريف منصورى كه با محافظين عسكريه همراه من بودند و محافظت اردوى حجاج مىنمودند ، به اين خيال افتاده بود كه براى حقالزحمه خودش و محافظين ، شترى يك ريال فرانسوى از حجاج گرفته شود و اين مطلب را به من اظهار كرده به عربى تقرير نمود كه ، معمولى همه ساله بوده است و امشب وقت مطالبه آن است والامرُ مِنكُم ! جواب دادم ، اين وجه زياد است ، ولى قرارى خواهم داد كه به شما هم حقالزحمه برسد . از احمدخان قونسول تحقيق كردم ، جواب داد ، اين بدعت و بىاعتدالى را هميشه مىكردهاند ولى چند سال است سفارت ، اهتمامى در موقوفى اين بدعت دارد ، اجراى آن با شما است . خيالى كه شريف منصور كرده بود از پنجهزار تومان هم زيادتر مىشد و محافظين دويست نفر بودند و مخارج آنها را هم خود من مىدادم ، به ملاحظهء آن كه سالهاى بعد از محافظت حجاج