قبر حضرت حوّا كه جدّهء بنىآدم است ، در اين شهر است . ولى خواص آن را جُده به ضم جيم دانند كه به معنى وجهالارض است و مقبرهء آن بزرگوار در خارج قلعه ، در طرف شرقى واقع است . و از جدّه تا مكه معظّمه شانزده ساعت راه است و دوازده فرسنگ .
شنبه بيست و چهارم در جده توقف شد . در اين دو روز در خانهء شريف مكه مهمان بوديم و از ما پذيرايى كردند . غذاهاى عربى به قانون خودشان طبخ نموده ، در سر ميز مىآوردند . بالجمله امروز قونسولهايى كه در جده از جانب دولت فرانسه و انگليس و هولانْدْ هستند ، طالب ملاقات شده وقت خواستند . قونسول انگليس و هولانْدْ آمده ملاقات كردند و به قدرى كه مناسب بود صحبت داشته رفتند . قونسول فرانسه چون ناخوش بود نيكولا مترجم خود را به معذرت فرستاده بود كه به جهت نقاهت نتوانستم خود آمده ملاقات كنم . امروز در خصوص ورود خودمان به جده كه با واپور و اجزاى سلطانى به سلامت بدون آسيب و خطر به خشكى رسيديم ، تلگرافى خدمت اعليحضرت سلطان نموده به سوئز فرستاديم كه در تلگرافخانهء آنجا مخابره نمايند .
نصيرالملك و عبدالحسينخان سرتيپ و فضلعلىخان كه از راه بوشهر به جده آمدند ، پاكتى از نواب مستطاب و الا معتمدالدوله آورده بودند ؛ از سلامت حالشان بسيار خوشوقت شدم . چون اكثر اجزاى سلطان كه با واپور آمده بودند ، مراجعت مىنمودند ، عريضه حضور سلطان عرض كرده از خدمات آنها اظهار رضامندى نموده از الطاف سلطانى نيز اظهار تشكر نمودم .
يكشنبه بيست و پنجم در تهيهء اسباب حركت بوديم كه عصرى حركت نموده براى تجديد احرام به سمت سعديه برويم . جناب شريف مكه ، نجيببيك آلاى بيگى را با چند سوار مخصوصاً از شهر مكه دو روز پيشتر به جده فرستاده بود كه همه جا همراه ما باشند . بعد از آن كه تخت و شكْدَوفْها و چادر براى خودمان و اتباع مهيا شد ، نزديك غروب عزيمت حركت نموديم . اسبان مخصوص با تفنگچيان خاصه و دو دسته سرباز با آلاى بيگى و سوارهايش ، تماماً دردم عمارت حاضر بودند ، سوار شده از شهر بيرون آمديم ، و در حركت نيز به قانونِ روز ورود ، شليك كرده احترامات لازمه به عمل آوردند . در بيرون دروازه سرباز و تفنگچى را مرخص كرده و در تخت نشسته روانه شديم . آلاىبيگ با يك نفر يوز باشى و يك نفر ملازم و چهار نفر شُرَفا و پنج نفر تفنگچى و هيجده نفر عسكر
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى ) — صفحة 102
مساهمون: سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
ص١٠٢