شمال است و از وسط آن درى بطور هلالى ساختهاند كه داخل به شبستان مىشوند ، ولى سقف آن خراب شده ؛ سه تير آن افتاده است و در اين مدت مردى پيدا نشده كه مسجد آن زن را تجديد نمايد و در طرف درِ هلالى شبستان نيز دو طاقچهء هلالى است كه آن هم پنجره ندارد و در پايين مسجد ، به فاصلهء يك ميدان ، چاهى است كه تقريباً پانزده ذرع عمق آن است و آب قليلى دارد كه به زحمت كفايت آن جمع كثير را مىكند . دو ساعت به غروب مانده كه حجاج كمكم رفتند و آن وادى خلوت شد ، در ميان خيمه غسل كرده احرام بستند و با جميع اتباع به هيئت اجماع به جانب مسجد رفتم و بعد از دعا و نيت ، تلبيه كنان از مسجد بيرون آمده ، به خيمه آمدم . نزديك غروب در بيرون خيمه استهلال كرده ، هلال را ديدم و آلاىبيك را خواسته به او هم هلال را نمودم كه در روز عرفه اختلافى به هم نرسد ؛ چون از تقويم سالنامهء اسلامبول اطلاع داشتم ، بر طبق آن جواب داد كه رؤيت هلال را ديشب كردهاند و امروز غرهء ماه است و مقصودش اين بود كه عرفه به جمعه افتاده ، امسال حج آنها حج اكبر است . گويند هر سالى كه قاضى آنها اثبات اين مطلب كرده ، حج را به اصطلاح آنها حج اكبر ساخت ، از جانب دولت عليّهء عثمانى وظيفهء كلى به او عطا شود كه در نسل او باقى و برقرار بماند ؛ ولى آنچه در كتب احاديث ديده شده ، حج اكبر سالى بود كه مسلمين و مشركين هر دو به زيارت خانهء خدا فائز و نايل شدهاند . وقتى كه در روز عرفه اختلافى ميان شيعه و سنى واقع شد ، نتيجهء آن در عزيمت به عرفات معلوم گردد . آن كه جمعه را عرفه مىداند ، روز پنجشنبه را روز قرار داده حركت مىكند و آن كه جمعه را عرفه نداند ، روز جمعه را روز ترويه قرار داده حركت مىكند . بالجمله از جواب آلاىبيك معلوم و ظاهر شده كه امسال در روز عرفه اختلاف خواهد شد . و از وقايع امروز اين بود ، پيرمردى از حجاج شيعه در عقب مانده به سعديه نرسيده بود و صد و پنجاه تومان هم پول و اسباب همراه داشته است كه با بار خود در عقب قافله مانده است .
به مجرد آن كه مطلع شدم فوراً به آلاىبيك پيغام دادم كه حتماً بايد اين پيرمرد را با مالش پيدا كرده به سعديه برسانى كه خيال من آسوده شود . او هم سه نفر شتر سوار فرستاد ، بعد از دو ساعت پيرمرد و مالش را به سعديه آوردند . چهار نفر پيادهء ديگر را هم كه در راه مانده بودند آوردند . الحق آلاىبيك مرد كافى كار آمدى بود و نهايت مواظبت را در خدمات ما داشت .
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى ) — صفحة 105
مساهمون: سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
ص١٠٥