نيست انسان با يك ماه - دو ماه توقف در اين شهر ، ملتفت بشود .
و در ميان بعضى خيابانهاى مفصل بزرگ ، بتخانههاى زيادى مىباشد و يك بتخانه بزرگى و قشنگى ديده شد كه هنوز ناتمام بود و مشغول ساختن بودند . از قرار تقرير يك نفر ، دو سال است كه مشغولند به ساختن اين بتخانه و هنوز تمام نشده و يك چراغانى ديده شد كه در دو نقطه شب چراغان نموده بودند . تمام چراغهاى آنجا چراغ برق بود و هر نقطه ، متجاوز از دوهزار چراغ زده بودند . خيلى قشنگ ؛ از چراغانىهاى ايران به درجات بهتر .
و در وسط شهر ، جائى است كه او را افيظ مىگويند و عمارات بسيار عالى ساخته بودند ، هفت مرتبه و هشت مرتبه كه در واقع ، هر دستگاه عماراتى متجاوز از ده كرور يا پانزده كرور تومان ايرانى خرج شده بود .
و يك پستخانه [ اى ] دولت ساخته است كه در چندين سال [ 53 ] قبل ، از قرار تقرير يك نفر اهل اطلاع ، بيست [ و ] چهار لك روپيه خرج نموده است ؛ در صورتى كه از اين عمارت مفصلتر و بزرگتر و قشنگتر در عمارات دولتى و ملتى ، در بمبئى بسيار است و از اين قياس بايد كرد عمارات عالى و بزرگ را كه چهقدر خرج نمودهاند !
و ميدانى ديده شد خيلى بزرگ و اشجار زيادى و گلكارى در وسط به باغچههاى مختلف نموده بودند و اطراف تمام عمارات عالى و بزرگ ساخته بودند . و در وسط ، در چند نقطه سايبانى ساخته بودند از جهت اشخاصى كه مىخواهند واقون سوار شوند و صبر نمايند تا واقونِ هر نقطه كه مىخواهند برسد .
بسيار قشنگ و تمام خيابانهاى پايين اين ميدان كه ديده شد ، خيلى قشنگتر و نظيفتر از خيابانهاى بالاى شهر ، و تمام را قير ريخته بودند و باز هم مشغول بودند و اين منازل عاليه و خيابانهاى بزرگ خوب ، مسكن خود انگليسىها است .
سفرنامه عتبات ( هند و حج ) ( فارسى ) — صفحة 123
مساهمون: محمد تقوى قزوينى
ص١٢٣