اغلب اهالى كه در وقتى كه عرق مىنمايند به مشام مىرسد و خود شهر هم بدبو و متعفّن است ؛ يا به واسطه كثرت كارخانهجات و يا اصلًا طبيعى هوا مىباشد .
و در اين چند روز توقف ما در بمبئى ، سرم متصل دَوَران دارد ؛ گويا به واسطه بوى متعفّن اين شهر است و شايد به واسطه علت بد ديگر هم باشد .
[ 47 ] و از قرار تقرير يكى از اهل اطلاع ، اين شهر داراى هيجده ( 18 ) لك نفوس است كه هر لكى صد هزار نفر ، كه به حساب ايران مىشود سه كرور [ و ] سيصدهزار نفر انسان ؛ ولى اغلب انسانِ صورتى هستند [ و ] در واقع از بهائم حساب مىباشند . « 1 »
و متمول در اين شهر زياد است ، ولى تمام مايه تجارت است و يا از كمپانى امتيازات و غيره و مستغلات « 2 » ، ولى ملك زراعت و ملك خود شهر كه زمين باشد ، راجع به دولت است . و در شهر ، هر كس هر مقدار زمين لازم داشته باشد ، از دولت بايد اجاره نمايد ، بعد بناء نمايد به طور دلخواه و همه ساله مال الاجاره زمين را به دولت بپردازد .
و در اين شهر ، خانه به مثل ايران داراى محوطه و باغچه و اطاق نيست ؛ بلكه منزلخانه و خانههاى اين شهر همان دكاكين و مغازههايى است « 3 » كه در خيابانها و در كوچهها بنا نمودهاند . فوق آنها را از سه مرتبه إلى پنج مرتبه اغلب بناها و إلى هفت مرتبه بعض بناها ساخته و منزل و خانههاشان مىباشد كه در تحت مغازه و فوقانى ، تمام منزل سكنا است .
و بعض از هندوها منزل ندارند و شبها در ميان كوچهها و كنار خيابانها زندگى
هامش
( 1 ) . يعنى در ظاهر انسانند و در واقع حيوان .
( 2 ) . عبارت نسخه : مستقلات .
( 3 ) . عبارت متن : مغازهها ايست .