خَسِرَ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةَ
چنين كسى هم در دنيا زيان و خسران برده زيرا كه گمان مىكند بليّاتى كه در اثر ايمان گرفتار گرديده بكفر و ارتداد رفع ميگردد وقتى مرادش بكفر حاصل نگرديد سرمايه دين و دنياى خود را از دست داده و هم در دنيا بمراد خود نرسيده و هم در آخرت زيان و خسران برده كه عمر خود را در كفر و ارتداد گذرانيده و عذاب سخت براى خود آماده گردانيده .
ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ
( ذلك ) اشاره به همان كسانى است كه ايمانشان به حرف است نه قلب مطمئن دارند نه رأى ثابت كه در امرى پاىبند باشند
( مُذَبْذَبِينَ بَيْنَ ذلِكَ )
نه بر كفر ثابتند و نه بايمان پاىبندند و اينان مصداق ( همج رعاع ) ميباشند كه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در روايتى مردم را سه قسمت نموده
( عالم ربّانى ، و متعلّم على سبيل نجاة و همج رعاع « 1 » اتباع كلّ ناعق يميلون مع كلّ ريح الخ )
زيرا كه چنين مردمانى بر امرى ثابت نيستند .
يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَضُرُّهُ وَ ما لا يَنْفَعُهُ ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ
آيه مربوط به آيه بالا است و معرّفى مينمايد خاسرين و زيانبردگان دنيا و آخرت را كه آنان عمل و رويّه ايشان چنين است كه ميخوانند و عبادت ميكنند چيزى را كه نه در ترك عبادت ضررى به آنها اصابت مينمايد نه عبادت آنها به حال اينها
هامش
( 1 ) الهمج جمع همجة مگسهاى كوچكى را گويند كه بر روى حيوانات مىنشينند و ( همج رعاع ) مردم فرومايه و عوام و سفله و امثال آنها ميباشند . خلاصه در اين روايت على ( ع ) مردم را سه قسمت نموده ( عالم ربّانى ) آنهايى كه علومشان را از طرف حق تعالى اخذ نمودهاند . و متعلّم بر راه نجات ، كسانى ميباشند كه تابع چنين علمايى شدهاند . و غير از اين دو دسته باقى مردم را تشبيه ميفرمايد بمگسهايى كه بر روى حيوانات مىنشينند و آنان چنينند كه از هر راهى كه باد بوزد بآنطرف ميروند .