آنچه از ظاهر كلمات آنان معلوم ميگردد زيرا ظاهر كلام آنها عقلايى نيست و به اين ميماند كه مولايى دست و پاى بنده ناتوان خود را محكم ببندد و با اين حال بوى امر كند برخيز و چنين عملى را انجام بده و اگر نكرد وى را اذيت نمايد و مجازات كند .
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلى حَرْفٍ فَإِنْ أَصابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ
( حرف ) در لغت بمعنى طرف و جانب آمده و ( اطمأنّ ) بمعنى تمكّن و اطمينان است ، در شأن نزول آيه گويند جماعتى وارد مدينه شدند و ايمان آوردند و آنان چنين بودند كه هر گاه سالم و خوش و مال زياد و اولاد پسرى نصيب آنان ميگرديد قلبشان بايمان مطمئن ميگرديد و هر گاه بر خلاف ميلشان از مرض يا ضرر يا اولاد دخترى پيدا ميكردند فال بد ميزدند و ميگفتند اين اثر اين است كه ما بمحمد صلى اللَّه عليه و آله و سلّم ايمان آورديم و عبادت آنها را طرف ناميده نه در وسط كه ثابت باشد ، تشبيه به كسى كه در جبهه جنگ در طرفى پشت قشون ميايستد كه اگر نشانه فتح و ظفر پديد گرديد خود را داخل گرداند و غنيمت ببرد و اگر علامت شكست ظاهر گرديد فورا فرار كند و از جنگ بگريزد .
اين است كه آيه خبر ميدهد كه بعضى از مردم از روى دانستگى و حقيقت ايمان نياوردهاند بلكه ايمان و عبادت آنان مجازى است نه حقيقى و به زبان ايمان آوردهاند و در دل بكفر باقى ماندهاند و علامتش اين است كه اگر فيضى و منفعتى بطور دلخواهشان نصيبشان گرديد مطمئنّ بايمان ميگردند و گويند اين مبارك دينى است كه ما اختيار نمودهايم و دل به آن مىبندند و ثابت ميمانيد .
وَ إِنْ أَصابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلى وَجْهِهِ
و اگر فتنه و بليّهاى به او اصابت نمود از اسلام رو بر ميگرداند و فال بد مىزند و مرتد ميگردد به گمان اينكه اسلام شوم است و در اثر شومى آن مبتلا گرديده است .