لَهُمْ فِيها ما يَشاؤُنَ خالِدِينَ كانَ عَلى رَبِّكَ وَعْداً مَسْؤُلًا
در مقام بيان بهشت خلد كه بمتّقين وعده داده بر آمده و دو فضيلت بزرگ بهشت خلد را در اين آيه تذكّر ميدهد : اول آنجا مكانى است كه آنچه بخواهند از نعمتهاى جسمانى و روحانى براى آنها آماده و مهيّا خواهد بود ، و ديگر خلود و دائمى بودن آن نعمتهاى زيرا كه نعمتهاى دنيا هر قدر در نظر بزرگ نمايد در معرض فناء و زوال است لكن بهشت خلد كه به اشخاص با تقوى وعده داده شده فناء و زوال در آن راه ندارد و اهل آن هميشه در آن جاويدانند .
در
( وَعْداً مَسْؤُلًا )
سه قول است : 1 - ابن عباس گفته خداوند وعده جزاء داده پس سؤال ميكنند چگونه وفاء بوعده نموديد . 2 - محمد بن كعب گفته ملائكه از خدا سؤال كردند در قولشان كه گفتند
( رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ )
. 3 - مؤمنين سؤال كردند از خدا بهشت را وقتى كه در دنيا بودند پس اجابت كرد آنها را در آخرت و به آنها ميدهد آنچه را كه طلب كردند در دنيا . ( مجمع البيان )
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ
، الى قوله تعالى :
قَوْماً بُوراً
خلاصه اينكه در اين آيات خداى تعالى بپيمبرش خبر ميدهد كه وقتى مشركين را با آنچه كه به غير خدا پرستش مينمودند در روز محشر با هم جمع مينمائيم از مصدر جلال احدى خطاب عتاب آميز بمعبودان آنها ميرسد كه آيا شما اين بندهگان مرا گمراه نموديد يا آنها خود راه هدايتشان را گم نمودند و بىراهه رفتند .
شايد مقصود از معبودان حضرت عيسى و عزيز و امثال آنها از ذوى العقول باشند و شايد مقصود اعم از صاحبان عقل و بتها و غيره باشد ، نظر به اينكه در قيامت همه اشياء صاحب حيات و نطق ميگردند چنانچه از ( ما يعبدون ) كه موصوله است و معنى اعمّ از آن فهميده مىشود چنين مىشود كه در قيامت بتها به زبان در ميآيند